Πώς ο Κλεισθένης και ο Περικλής Διάμορφωσαν την Αθηναϊκή Δημοκρατία

Μεταρρυθμίσεις Κλεισθένη (508/7 π.Χ.) — Ο Δομικός Θεμέλιος

• Δέκα γεωγραφικές φυλές αντικατέστησαν τέσσερις συγγενειακές φυλές, σπάζοντας την αριστοκρατική φραktionαλισμό και ανακατεύοντας πολίτες σε περιοχές.
• Βουλή των 500 (Βουλή) — 50 μέλη από κάθε φυλή, επιλεγμένα με κλήρωση, συναντιόμουν καθημερινά για να ορίσουν την ατζέντα της Εκκλησίας.
• Οστρακισμός — ετήσια ψηφοφορία για εξόριστο έναν απειλητικό για 10 χρόνια (αποδοχή περιουσίας, διατήρηση τάξης). Σφραγίδα ασφαλείας εναντίον τυραννίας.
• Δικαστήρια του Λαού (Ηλιαία) — μεγάλα δικαστήρια (200–6.000) επιλεγμένα με κλήρωση από πολίτες; ακούσαν εναλλages, δικάσαν λειτουργούς, φύλαξαν τη συνταγματικότητα.

Μεταρρυθμίσεις Περικλή (461/0 π.Χ.) — Βαθύτερη Συμμετοχή

• Χαμηλότερη ιδιοκτησιακή προσόντα για την αρχητεία (υψηλότερο αξιωμα), ανοίγοντας το γραφείο στους ζευγίτες (οπλίτες) και τελικά στους θήτες (αγεωργήτους).
• Εισήγαγε αμοιβή για δημόσια υπηρεσία — δικαστική υπευθυνότητα (2 οβολοί/ημέρα), Βουλή, παρουσία στην Εκκλησία. Ενέβλεψε στους φτωχούς πολίτες να συμμετέχουν χωρίς οικονομική καταστροφή.
• Ενίσχυσε την Εκκλησία (Εκκλησία) — γίνεται το ανώτατο κυρίαρχο όργανο· οποιοσδήποτε πολίτης μπορούσε να μιλήσει, να προτείνει, να ψηφίσει. Η αριστοκρατική επιρροή (Αρείος Πάγος) μειώθηκε.

Αποτέλεσμα

Η αθηναϊκή δημοκρατία γίνεται αμέση, συμμετέχουσα και ενταγμένη (για άρρενες πολίτες)—ακατάλληλη σε κλίμακα και βάθος. Γυναίκες, σκλάβοι, μέτοικοι εξαιρούνται. Αλλά η θεσμική αρχιτεκτονική—κληρωτική επιλογή, περιστροφή, ευθύνη, πληρωμένη υπηρεσία—μένει σημείο αναφοράς για τη δημοκρατική θεωρία.