Τρία Μεγάλα Δυτικά Αφρικανικά Βασιλεία: Γάνα, Μάλι, Σογχάι (300–1600 μ.Χ.)

Μεταξύ 300 και 1600 μ.Χ., τρία διαδοχικά βασιλεία κατείχαν τη δυτική Σαέλ, ελέγχοντας την εμπορία της Σαχάρας (χρυσός, αλάτι, σκλάβοι, ελεφαντοστός):

1. Βασιλεία Γάνα (Wagadou) – c. 300–1240

• Πυρήνας: Σύγχρονη ΝΑ Μαυριτανία, Δ Μάλι.
• Πλούτος: Φόρολογησε χρυσό (Μπαμπούκ, Μπουρέ) → αλάτι (Ταχάζα) εμπόριο. «Χώρα Χρυσού» στα αραβικά χρονικά.
• Πτώση: Επιθέσεις Αλμοραβίδων (1076), ξηρασία, μετατόπιση εμπορικών διαδρόμων.

2. Βασιλεία Μάλι – c. 1235–1600

• Ιδρυτής: Σουνδιάτα Κέιτα (Έπος Σουνδιάτα).
• Ακμή: Μάνσα Μουσά (1312–1337)—χατζ με καραβάν χρυσού· Τιμπούκτου ως κέντρο σπουδών (Πανεπιστήμιο Σανκόρε).
• Έκταση: Σενεγάλη έως Γκάο· λεκάνη Νίγερ.
• Πτώση: Διαδοχικά διαφορές, επιθέσεις Τουάρεγκ, άνοδος Σογχάι.

3. Βασιλεία Σογχάι – c. 1464–1591

• Ιδρυτής: Σοννί Αλί (κατέλαβε Τιμπούκτου, Τζένε).
• Ακμή: Ασκιά Μουχάμεντ (1493–1528)—βυροκρατία, ισλαμισμός, ρεναίσσανς Τιμπούκτου.
• Έκταση: Μεγαλύτερη δυτικάφρικανική αυτοκρατορία (1,4εκατ. km²)—Νίγερ έως Ταχάζα.
• Πτώση: Μαροκινή εισβολή (1591) με πυροβόλια· διασπάση σε μικρότερα κράτη.

Αυτά τα βασιλεία μοιράζονταν: κεντρικότητα ποταμού Νίγερ, ισλάμ ως κράτος θρησκεία (ελίτ), διασαχαριανό εμπόριο, και σπουδαστήριο Τιμπούκτου. Η κληρονομιά τους διαμορφώνει την ταυτότητα της Δυτικής Αφρικής σήμερα.