Οι μεγάλοι μεσαιωνικοί αυτοκρατορίες της Δυτικής Αφρικής—Γκάνα (Wagadu), Μάλι, και Σονγκάι—ευημέρουν παράλληλα του ποταμού Νίγηρας στη ζώνη σαβάνας (Sahel).
Η ετήσια πλημμυρική κύκλος του Νίγηρας δημιούργησε γόνιμα πεδιάδα για γεωργία (μίλια, σόργος, ρύζι). Οι πλοήγιμες διαδρομές του γίνονταν εμπορικό αυτοκινητόδρομο που συνδέει:
Ο έλεγχος αυτής της ποταμιακής εμπορίας—χρυσός για αλάτι, υφάσματα, άλογα, βιβλία, και αργότερα σκλάβοι—δημιούργησε τον πλούτο που χτίσε τα πανεπιστήμια της Τιμπουκτού, τις τζαμιές της Γκάο, και την θρυλική χατζ του Μάνσα Μούσα (1324).
Ο ποταμός δεν ήταν απλώς πόρος· ήταν η νωτιαία στήλη της Δυτικάφρικανικής πολιτείας, επιτρέποντας πολιτική κεντροποίηση, αστικοποίηση, και ισλαμική σπουδή στην καρδιά της ήπειρου.
