Η θεωρία κινήτρων τουρισμού διακρίνει παραγόντες ώθησης (εσωτερικές, βασισμένες στην προέλευση κινητοποιήσεις να φύγει κανείς από το σπίτι) από παραγόντες έλξης (εξωτερικές, βασισμένες στον προορισμό ελκυσίες). Αυτό το πλαίσιο, ριζωμένο στον Dann (1977) και Crompton (1979), εξηγεί τα ταξίδια ως διημέρια απόφαση: πρώτα αν να ταξιδέψει κανείς (ώθηση), μετά πού (έλξη).
Κύριοι παράγοντες ώθησης: Διαφυγή/χαλάρωση από καθημερινή πίεση· εξερεύνηση/αυτοαναγνώριση αναζητάντας καινούργια· κοινωνική σύνδεση επίσκεψη οικογένειας/φίλων ή γνώριση νέων ατόμων· υγεία/ευεξία αποδιώκοντας φυσική/ψυχική αποκατάσταση· πρεσβεία/στάση από ταξιδιωτικές εμπειρίες· αναγωγή (παίζοντας, ελευθερία από ευθύνες)· κλιματική διαφυγή (χειμερινός ήλιος, καλοκαίρι ψύχος).
Κύριοι παράγοντες έλξης: Φυσικές ελκύσεις (παραλίες, βουνά, άγρια ζωή)· πολιτιστικές/κληρονομιακές περιουσιακές (μνημεία, μουσεία, φεστιβάλ)· χτιστές ελκύσεις (πάρκα θεμάτων, ξενοδοχεία, αρχιτεκτονική)· δραστηριότητες (περιπέτειες, αθλητισμός, κουζίνα, ψώνια)· πρόσβαση (μεταφορές, βίζες, υποδομή)· εικόνα/φήμη (branding, κριτικές, media)· τιμή/αξία (προσιτότητα, πακέτα)· ασφάλεια/σταθερότητα.
Η αλληλεπίδραση είναι δυναμική: ισχυρές ωθήσεις (κατάκλυση) χαμηλώνουν την επιλεκτικότητα προορισμού· ισχυρές έλξεις (μία-στη-ζωή γεγονός) νικώνουν αδύναμες ωθήσεις. Το μάρκετινγκ στοχεύει και τα δύο: «Αξίζεις διάλειμμα» (ώθηση) + «Παράδεισος περιμένει» (έλξη). Η ανθεκτικότητα σε κρίσεις (πανδημία, ύφεση) εξετάζει τη δύναμη της ώθησης. Ο βιώσιμος τουρισμός επιδιώκει να συστηματίσει τις έλξεις με την ευημερία των φιλοξενούμενων κοινοτήτων—όχι μόνο εξαγωγή επισκεπτών.
Η κατανόηση δυναμικών ώθησης-έλξης βοηθά τους προορισμούς να τοποθετηθούν αποτελεσματικά, τις επιχειρήσεις να σχεδιάσουν εμπειρίες, και τους πολιτομορφωτές να διαχειριστούν ροές—αναγνωρίζοντας ότι τα ταξίδια είναι τόσο φυγή από όσο και πτήση προς.
