Ενώ η Ένωση (1867) δημιούργησε μια διαηπειρωτική έθνος, ενέπνευσε δομικές τάσεις που διαμένουν σήμερα:
Τεράστιες οικονομικές/κοινωνικές χάσματα: Οντάριο/Κεβέκ (κορμός) vs. Ατλαντικό (περιφέρεια) vs. Δύση (εξαρτημένο από πόρους). Ισορροπητικές πληρωμές μειώνουν αλλά δεν λύνουν τον σμύρνα («έχουν» vs. «δεν έχουν» πολιτεύσεις).
Ο ομοσπονδιακός δύναμη δαπάνης (υγεία, μεταφορές εκπαίδευσης) επιτρέπει στην Οτάβα να θέτει εθνικά πρότυπα σε επικρατειακές αρμοδιότητες. Οι επικρατείες λείπουν οικονομική αυτονομία (περιορισμένο φορολογικό χώρο) → εξάρτηση, τριβές.
Κορίδορ Τορόντο-Μονρεάλ ελέγχει χρηματοοικονομία, έδρες, μετανάστευση, μέσα, πολιτική προσοχή. Οι περιφερειακές περιοχές νιώθουν ότι οι πολιτικές εξυπηρετούν το κέντρο.
Αγγλικά/Γαλλικά δυαδικότητα → επαναλαμβανόμενες κρίσεις: υποχρεωτική στρατεία (1917, 1944), Ήρεμη Επανάσταση, FLQ/Κρίση Οκτωβρίου, δημοψηφίσματα (1980, 1995), Νόμος 101, νόμοι laikότητας. Η συνέντευξη παραμένει αναπλήρωτη.
Η Ένωση απέκλεισε τα ιθαγενή έθνη. Indian Act (1876), σχολεία κατοικητηρίων, εξόρυξη πόρων χωρίς συγκατάθεση → Κλήσεις Δράσης TRC (2015), εφαρμογή UNDRIP (2021). Αποικιακή κληρονομιά ανεξάρτητη.
Οικονομία στεφάνι (ξύλο, μετάλλα, πετρέλαιο, υδροηλεκτρικά) vs. βιοποικιλότητα, δεσμεύσεις κλίματος, ιθαγενής διαχείριση. Διαμάχες αγωγών (TMX, Energy East, Coastal GasLink) εικονίζουν το σύγκρουση.
Η ομοσπονδιακή εξουσία επεκτάθηκε μέσω: κλάδους POGG (Ειρήνη, Τάξη, Καλή Διακυβέρνηση), δύναμη δαπάνης, αναθέσεις Ανώτατου Δικαστηρίου, επείγουσες πράξεις. Οι επικρατείες (ειδικά Κεβέκ, Αλμπέρτα) αντιδρούν—ζητούμενη ασύμμετρη ομοσπονδία.
Η Ένωση είναι συνεχής συμβόλαιο, όχι καθορισμένη συμφωνία. Τα «μειονεκτήματά» της είναι τα σημεία τριβής μιας ποικιλόμορφης ομοσπονδίας που διαχειρίζεται τη διαφορά μέσω θεσμών, όχι βίας. Η εναλλακτική—αποσύνδεση—φέρει πολύ μεγαλύτερα κόστη.
