~5,96-5,33 εκατομμύρια χρόνια πριν, η Μεσόγειος έγινε τεράστιο αλατοποιείο. Οι αποδείξεις είναι γραμμένες στη πέτρα, το απολίθωμα, και τη χημεία του νερού.
1-3 χλμ παχύτητας αλληλουχίες εξατημιάσεων (γύψος, ανυδρίτης, αλάτι) σε όλη τη Μεσόγειο λεκάνη—τρυπημένες (DSDP Leg 13, 42A; ODP Leg 160, 161). Απαιτεί ~50x όγκο Μεσογείου εξατισμένο. Κύκλοι υφεσεως/γεμίσματος (10-30 κύκλοι). «Μεσσινιακές εξατιάσεις».
Βαθύ-θαλασσια φοραμινηφόρα, νανοαπολίθωματα βρισκόνται σε χερσαίες εξέχουσες (Σικελία, Ιταλία, Ελλάδα, Κύπρος, Μαρόκο). Βαθύς-νερού απολίθωματα (κοραλλιοειδή, μαλάκια) σε βαθείς λεκάνες. Χερσαία θηλαστικά (ιπποπόταμος, ελέφαντας) σε μεσογειακά νησιά (Κύπρος, Κρήτη, Σαρδινία, Βαλεαρικά) — περπάτησαν σε ξηρά στενά.
Ποτάμια τομεύσαν φάραγγες 1.000-2.500μ κάτω από σύγχρονο επίπεδο θαλάσσης: Νείλος (Ασουάν: -2.500μ), Ρόδανος, Εβρος, Βάρ, Πό. Τώρα κρυμμένες από Πλιοκαινά ιλύδα. Υποθαλάσσιες φάραγγες εκτείνονται από παλαιο-στόματα ποταμών.
δ¹⁸O, δ¹³C, ⁸⁷Sr/⁸⁶Sr σε εξατιάσεις και καρβονάτες δείχνουν περιορισμένη ανταλλαγή, ακραία εξάτμιση, αποσύνδεση Ατλαντικού. Πλιοκαινά «Lago Mare» (αλμυρά λίμνη) φάσεις προηγούνται της Ζαγκλεανικής πλημμύρας.
~5,33 εκατ. έτη: ρήξη Γιβραλτάρ. Μεγάλη πλημμύρα: 100εκατ. m³/s (1000x Αμαζόνια), αύξηση επιπέδου θαλάσσης ~10μ/ημέρα. Τομεύει Στενά Γιβραλτάρ. Nisco et al. (2018) σεισμική απόδειξη καναλιού διάβρωσης.
Μεσόγειος: αντι-εσδωστική (εξάτμιση > εισροή). Αλατότητα 38-39 psu (Ατλαντικό: 36). Καθαρή εισροή στην επιφάνεια, εξροή στο βάθος. Μοναδική κυκλοφορία—κλήρονομο της σχεδόν-ξερασίας.
Κρίση Αλατότητας Μεσσινίας = μεγαλύτερη γνωστή περιβαλλοντική κρίση του Καινoζωϊκού. Περιπτωσιακή μελέτη για: τεκτωνικός έλεγχος πύλης, κλιματική-διάβρωση ανακούφιση, κατάρρευση/ανακατάσταση οικοσυστήματος, διαμόρφωση γιγάντων αλάτι. Συμβαίνει. Μπορεί να επαναληφθεί (τεκτονικά, όχι ανθρωπογενώς).
Η Μεσόγειος δεν απλώς σμίκρυνε. Εξαφανίστηκε. Και ξαναφώναξε.
