Ψευδο-βιομηχανίες: Μειονεκτήματα και πλεονεκτήματα σε σχέση με τη Μεγάλη Βρετανία

Το «Ακόλουθος» χάλασμα στην βιομηχανικοποίηση του 19ου αιώνα

Οι χώρες που βιομηχανιοποιήθηκαν μετά τη Βρετανία (Βέλγιο, Γαλλία, Γερμανία, ΗΠΑ, Ιαπωνία, Ρωσία) αντιμετώπισαν ξεχωριστό σύνολο εμποδίων και ευκαιριών.

Μειονεκτήματα

1. Τεχνολογικό χάσμα: Η προεξέλιξη της Βρετανίας (από 1760+) σήμαινε προηγμένες μηχανές, διαδικασίες και μηχανικό ταλέντο που ήταν ιδιωτικά ή ακριβά να αποκτηθούν. Οι ψευδο-βιομηχανίες αντιμετώπισαν μάνια πατέντων και έλλειψη δεξιοτήτων.
2. Έλλειψη κεφαλαίου: Η βιομηχανικοποίηση απαιτεί τεράστια αρχικά επενδύσεις. Οι ψευδο-βιομηχανίες είχαν ρηχά αγορές κεφαλαίων, περιορισμένη εσωτερική αποταμίευση και λιγότερη πρόσβαση στο βρετανικό κεφάλαιο (που προτίθεταν εγχώρια/αποικιακά κέρδη).
3. Ανταγωνισμός από καθιερωμένους γίγαντες: Οι βρετανικές εταιρείες απολαύσαν κλιμάκες οικονομίας, παγκόσμια δίκτυα διανομής και κυριαρχία μάρκας. Μπορούσαν να υποτιμήσουν τις τιμές των νεοεσερχόμενων (dumping).
4. Πολιτική αστάθεια: Επαναστάσεις (1848), πόλεμοι ενοποίησης (Γερμανία, Ιταλία), κατάργηση εγκληματίας (Ρωσία), εμφύλιος πόλεμος (ΗΠΑ) διέταραν τη συνέχεια πολιτικής και απλόν τους επενδυτές.

Πλεονεκτήματα

1. Μεταφορά τεχνολογίας (Το «Πλεονέκτημα της Υστερήσεως» — Γκερσένκρον): Οι ψευδο-βιομηχανίες μπορούσαν να περάσουν από κορυφή — υιοθετώντας τεχνολογία βέλτιστης πρακτικής (χάλυβα Μπέσεμερ, ραπτομηχανές στιβ광, ράγια σιδηροδρόμων) χωρίς να διατρέξουν ενδιάσταδια στάδια. Αποφύγανε το βρετανικό «κλείδωμα» σε ξεπερασμένο εξοπλισμό.
2. Πρόσβαση σε ειδικευμένο εργατικό δυναμικό: Βρετανικοί μηχανικοί, αρχηγοί εργασιών και τεχνίτες μετανάστευαν ή προσλαμβάνονταν (π.χ. Κόκεριλ στο Βέλγιο, Κρουπ στη Γερμανία, εργοστάσια Λόουελ στις ΗΠΑ).
3. Νέες αγορές που άνοιξαν από τη Βρετανία: Ο βρετανικισμός και οι συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου (π.χ. Κομπντεν-Σεβαλιέ 1860) άνοιξαν αγορές στην Ασία, Αφρική, Λατινική Αμερική — οι ψευδο-βιομηχανίες μπορούσαν να μπει από τις ίδιες πόρτες.
4. Κρατική βιομηχανική πολιτική: Οι ψευδο-βιομηχανίες χρησιμοποίησαν ταρίφες (Λιστ, Μπίσμαρκ), κρατικές τράπεζες (Κρεδί Μοβιλιέ, τράπεζες Μειτζί), επιδοτήσεις, εθνικοποίηση σιδηροδρόμων, τεχνικές σχολές για να ενθαρρύνουν στρατηγικά «στρατηγικές βιομηχανίες» (σίδηρος, χημικά, όπλα, ναυτιλία). Η βρετανική ιδεολογία laissez-faire απέτρεπε παρόμοιες ενέργειες.

Αποτέλεσμα

Μέχρι το 1914, Γερμανία και ΗΠΑ είχαν ξεπεράσει τη Βρετανία σε χάλυβα, χημικά, ηλεκτρικά. Το «πλεονέκτημα ψευδο-βιομηχανίας» της κρατικής ικανότητας + υιοθέτησης τεχνολογίας + μεγάλων εγχωρίων αγορών αποδείχθηκε αποφασιστικό.