Οι προαποικιακές αφρικανικές πολιτείες εξελίχθηκαν κατά απόκλινείς τροχιές που διαμορφώθηκαν από γεωγραφία, κλίμα και εξωτερικές επαφές. Η αντίθεση μεταξύ πολιτειών στη Νότια Αφρική (περίπου κάτω από την ισημερινή υγρό δάσος) και τη Βόρεια Αφρική (Μεσογειακή ακτή, Σαέλ, Σαχάρα) είναι ιδιαίτερα frapante σε πέντε βασικές διαστάσεις.
Νότος: Οι οικονομίες εστίαζαν στην κτηνοτροφία βόειδων και μικτή γεωργία. Ο πλούτος και η κοινωνική θέση μετρούταν σε κτήνη (βόες, πρόβατα, αίγες). Το Μεγάλο Ζιμπάμπουε, Μαπουγκουμπουέ, και αργότερα Ζούλου/Νγκούνι πολιτείες εξεμφανίζουν αυτό.
Βόρεια: Τοποθετημένες στις διασαχαρικές και μεσογειακές εμπορικές διαδρομές. Οι πολιτείες (Γκάνα, Μάλι, Σονγκάι, Κανέμ-Μπορνού, βόειες σουλτανάτες) Blüσαν στην μακροπρόθεσμη εμπόριο — χρυσός, αλάτι, σκλάβοι, ελεφαντοστόμιο, υφάσματα — και αστικό εμπόριο.
Νότος: Τάση προς κεντροκομμένα, ιεραρχικά βασιλείες με ισχυρούς βασιλιάδες (π.χ. Μουτάπα, Ζούλου, Λόζι, Σουάζι). Θεια βασιλεία και εφόδιοι στρατός ήταν συνηθισμένα.
Βόρεια: Μεγαλύτερη ποικιλία. Ενώ οι αυτοκρατορίες (Μάλι, Σονγκάι) ήταν κεντροκομμένες, πολλές περιοχές περιελάμβαναν πόλεις-κράτη, συνθεσιακές, θειοκρατικές πολιτείες (Καλιφάτο Σοκότο) και φυλετικές ομοσπονδίες με κοινή ή αμφισβητήσιμη εξουσία.
Νότος: Η κοινωνία οργανωνόταν συχνά γύρω από γενεαλογίες, φυλές και συστήματα ομάδων ηλικίας. Αν και υπήρχε ιεραρχία (βασιλική οικογένεια, πολίτες, πελάτες), η κοινωνική κινητικότητα μέσω στρατιωτικής αρετής ή συσσώρευσης κτηνών ήταν πιο ρευστή. Λιγότερο σκληρά καστ συστήματα.
Βόρεια: Βαριά στρωματωμένες κοινωνίες με σαφή τάξεις: κυβερνώντας ελίτ, έμποροι, τεχνίτες, αγρότες, και συχνά ενδογάμους καστ (γριώ, σίδεροι, δερματοβιομηχανίες) και τη σκλαβιά ως μεγάλους θεσμούς.
Νότος: Προeirous τοπικές αφρικανικές θρησκείες — λατρεία προγόνων, κούλτα πνευμάτων, βροχοποιία, θεια βασιλεία. Ισλάμ και Χριστιανισμός έφτασαν αργά (κυρίως 19ος αιώνας+).
Βόρεια: Το Ισλάμ έγινε κυρίαρχο από τον 8ο αιώνα και μετά, διαμορφώνοντας βαθιά νόμο (Σαρία), εκπαίδευση, αρχιτεκτονική και ταυτότητα. Χριστιανικές κοινότητες διαμείναν στην Αίγυπτο (Κόπτοι), Αιθιοπία, Νουβία.
Νότος: Υπέστη εντατική ευρωπαϊκή κατοίκιση (Ολλανδοί/Βρετανοί στην Ακτή, Πορτογάλιοι στο Μοζαμβίκ/Ανγκόλα, Γερμανοί στη Ναμίμπια, Βρετανοί στη Ροδεσία/Ζιμπάμπουε, Νότια Αφρική). Μεγάλη κλίμακα αποσπάθηση γης, μετάλλευμα, απαρθείδ.
Βόρεια: Χρόνια υπό Οθωμανική ανωτερότητα (από 16ος αι.) μέχρι ευρωπαϊκό μοιρασμό (τέλη 19ου αι.: Γαλλία, Βρετανία, Ιταλία, Ισπανία). Η αποικιοκρατική αρχή συχνά βασίζονταν σε υπάρχουσες ελίτ (διαμεσολαβητική αρχή); λιγότεροι ευρωπαίοι κάτοικοι (εκτός Αλγερίας, Τυνησίας).
Αυτές οι αποκλίσεις δημιούργησαν διακριτικές ιστορικές κληρονομιές που εξακολουθούν να διαμορφώνουν την πολιτική, τις οικονομίες και τις κουλτούρες των περιοχών σήμερα.
