Το Ιράν, συνδέει Ασία, Ευρώπη, Αφρική - γεωγραφικό κέντρο πολιτισμών. Πρώην Πέρση, διεθνής πολιτισμική σημασία. Πολιτισμοί συνάντησαν στη Σilk Road. Από 7ο αιώνα, Ισλάμ = κυρίαρχη επιρροή, αλλά μνημεία μαρτυρούν αρχαία ιστορία και ρόλο παγκόσμιας δύναμης.
Πολλοί "Παρασκευιάτικοι Τζαμιές" (jami' masjid = τζαμί συνέλευσης Παρασκευής). Το Τζαμί Ισφαάν (πόλη κομψής αρχιτεκτονικής) ένα από τα παλαιότερα. Κατασκευή αιώνες, κυρίως Σελτζούκides (11-12ος αιώνας). Πλοκή πετρώματα, μπλε κούπολες, λεπτές μιναρέτες = ευδοκιμούμενος ισλαμικός πολιτισμός.
Σιράζ, πρωτεύουσα Φαρς = καρδιά τέχνης. Μνημεία ποιητών Σαντί και Χαφεζ (μεταμόρφωσαν διάλεκτο Φαρς → νεοπερσική). Ταφός Σαντί: υψηλή κούπαλα, κήπος κυπαρίσσιων. Τάφος Χαφεζ: διακοσμημένο πabellón, Golgast-e Mosalla (κηπος από ποίηση).
Αχαμενίδες (Κύρος, Δαρείος, Ξέρξης) - πολυτελή παλάτια/ναοί Ζοροάστρας. Περσέπολη (αχαμενίδα πρωτεύουσα) χρυσή εποχή → ληστεία/καταστροφή από Αλέξανδρο (330 π.Χ.). Τοποθεσία ~65 km βορειοανατολικά Σιράζ. Ανασκαφή 1930s. Καταλήψεις διατηρούν σκελετό πολυτελείας.
Σύγχρονη αρχιτεκτονική = μάχη παράδοσης/κοσμοποίησης. Πύργος στην Πλατεία Αζαντί (Ελευθερία) Τεχεράνη: αρχαίος στυλ + σύγχρονη εξευγένιση. Μείζων πύλη κεφαλοπόλεως. Διαγώνιες γραμμές από μοντερνιστική βάση → καμαρωτή άψιδα με ραμνόμορφο motif παραδοσιακής πέρσικης αρχιτεκτονικής.
Τα μνημεία του Ιράν καλύπτουν χιλιετίες: από την αρχαία Περσέπολη στην ισλαμική Ισφαάν, την ποιητική Σιράζ και τον σύγχρονο Πύργο Αζαντί. Κάθε εποχή αφήνει το σημάδι της.
