Θόλος Αγίας Σοφίας: όχι η πρώτη, αλλά ένα Meisterwerk

Η Αγία Σοφία (Ισταμβουλ, 537 μ.Χ.) δεν είχε την πρώτη θόλο στην ιστορία.

Προγενέστερες Θόλοι

• Αρχαία Μεσημερινή Ανατολή: Πηλοκεραμικές θόλοι στη Μεσοποταμία (Ουρ, 3ο χιλιετία π.Χ.).
• Ρωμαϊκές: Πανθέον (Ρώμη, 126 μ.Χ.) – 43,3 m ασβέστιο σκυρόδεμα θόλος, ακόμα μεγαλύτερη του είδους της.
• Βυζαντινές Προγενέστερες: Ναός Αγίου Πολυεύκτου (Κωνσταντινούπολη, 527 μ.Χ.) – μεγάλη θόλος σε πεντετρίγωνα.

Καινοτομία Αγίας Σοφίας

• Κλίμακα: 31 m διάμετρος, 56 m ύψος.
• Πεντετρίγωνα: Τριγωνικά σφαιρικά τμήματα μετάβασης τετραγωνικής βάσης σε κυκλική θόλο—τελειωμένα εδώ.
• Ελαφρότητα: 40 παράθυρα στη βάση δημιουργούν εφέ «πετόμενης»· πλευρές διανέμουν βάρος σε τρία μασσιβές πυλώνες.
• Δομητική Τολμή: ρηχή καμπυλότητα, λεπτός θόλος· ώθησε υλικά στο όριο. Μερική σύρραξη (558, 989, 1346); ξαναχτίστηκε κάθε φορά.

Ήταν ο μεγαλύτερος ναός για ~1.000 χρόνια και το παράδειγμα για οθωμανικά τζαμί (Μπλε Τζαμί, Σουλεϊμάνιε). Ένα διαβαθμίδιο στην αρχιτεκτονική μηχανική.