Η Αμαζονία είναι ρυθμιστής του πλανητικού κλίματος—συχνά ονομάζεται "πνεύμονες της Γης", αν και οι επιστήμονες προτιμούν "κλιματιστικό" για τις λειτουργίες ψύξης και ανακύκλωσης υγρασίας.
Αποθηκεύει ~150–200 δισεκατομμύρια τόνους άνθρακα (10–15% του χερσαίου συνόλου). Ετήσια καθαρή απορροφή ~0,5–1 Gt C, αλλά η αποδάση και η υποβάθμιση ρισκάρουν να την μετατρέψουν σε καθαρή πηγή.
Παράγει ~6–9% του παγκόσμιου καθαρού οξυγόνου (όχι 20%—το μεγαλύτερο O₂ προέρχεται από το ωκεανικό φυτόπλαγκτον). Εξακολουθεί, τεράστιος φωτοσυνθετικός ρυθμός.
Εξάτμιση ~20 δισεκατομμύρια τόνους νερού καθημερινά ("πετόμενα ποτάμια"). Αυτή η υγρασία τρέφει βροχοπτώσεις σε όλη τη Νότια Αμερική—συμπεριλαμβανομένης της λεκανής La Plata (αγροτική καρδιά) και čak μερών της Βόρειας Αμερικής.
Μέση ετήσια βροχοπτωση: 2.000–3.000 χλμ. Υγρό εποχή (Δεκ–Μαϊ) vs. ξηρή (Ιουν–Νοε) ποικίλλει περιφερειακά. Δυτική Αμαζονία είναι πανυγραία· ανατολικά/νοτιοανατολικά άκρα έχουν έντονα ξηρά εποχές.
Η υψηλή ποικιλότητα σταθεροποιεί τη λειτουργία του οικοσυστήματος. Η απώλεια ειδών μειώνει την ανθεκτικότητα στην ξηρασία, φωτιά, και ασθένειες—επιταχύνοντας την αποψύχωση.
Μοντέλα προτείνουν 20–25% αποδάση (τρέχον ~17–18%) θα μπορούσε να ξεσπάσει ανεπανόρθωτη σαβανικοποίηση—απελευθερώνοντας 100+ Gt CO₂ και διαταράσσοντας ηπειρωτικές βροχοπτώσεις.
Οι υγρότοποι εκπέμπουν μεθάνιο (CH₄)· τα εδάφη εκπέμπουν οξείδιο του αζώτου (N₂O). Η παρενοχλήση αλλάζει ροές.
Η προστασία της Αμαζονίας δεν είναι απλώς περιφερειακό ζήτημα—είναι παγκόσμιος κλιματικός αναγκαστικός.
