Ο Ρομαντισμός** (π.χ. 1780–1850) επανάλλαξε την ευρωπαϊκή λογοτεχνία υψώνοντας την συγκίνηση, τη φαντασία και το άτομο πάνω από τη φωτιστική λογική, την κλασική μορφή και τις κοινωνικές συνθήκες. Τα αποτυπώματά του φαίνονται στη поэσία, τη μυθοπλασία, το δράμα και την κριτική.
Η λογοτεχνία γίνεται εξερεύνηση της υποκειμενικής εμπειρίας. Γουόρσγουορθ: «Η ποίηση είναι η αυθόρμητη υπερχείλιση ισχυρών συναισθημάτων.» Το λυρικό «Εγώ» κυριαρχεί — όχι καθολικοί τύποι αλλά μοναδική συνείδηση. Εξομολογητικός τόνος (Κολερίτζ «Απογοήτευση», Σέλλι «Στρόφες Γραμμένες στην Απογοήτευση»).
Η φύση είναι υψηλή, ανακούφιση, ηθικά διδακτική — όχι απλή σκηνή. Γουόρσγουορθ «Στίχοι Συνθέσεις Λίγα Μίλια Πάνω από το Μονάστιρι Tintern» — φύση ως «άγκυρα των καθαρότερων σκέψεών μου». Σέλλι «Μον Μπλαν» — φύση ως εκδήλωση Δύναμης. Κλέρ, Κλέρ, Κόνσταμπλ — μικροσκοπική παρατήρηση. Πανθεϊσμός (θεότητα ενδιάμεση στη φύση).
Ιστορικό μυθιστόρημα (Σκωτ *Waverley* μυθιστορήματα) — παρελθόν ως ζωντανός κόσμος. Γκοθικ (Γουόλπολ, Ράντκλיף, Λέουις) — τρόμος, υπερφυσικό, μεσαίωνικα ερείπια. Οριανταλισμός (Βύρων *Τουρκικά Contes*, Μούρ *Λάλα Ρούκ*) — Ανατολή ως φαντασιακή προβολή. Αναβίωση λαϊκής παράδοσης (Γκριμ, Έρντερ, Μακφερσον *Οσιάν*) — «αυθεντικός» λαϊκός πολιτισμός.
Κολερίτζ «Ρίμα του Αρχαίου Ναυτικού», «Κουμπλά Καν» — λογική ονείρων, συμβολικοί τοπίοι. Μπλέικ φωτισμένες προφητείες — ιδιωτική μυθολογία. Χόφμαν, Πό — ψυχολογικός τρόμος. Το άλογο ως φωτιστής αλήθειας.
Κολερίτζ *Biographia Literaria*: Φαντασία = «εσεμπλαστικ» (συμπαγής) δύναμη — πρωτεύουσα (αίσθηση) και δευτερεύουσα (καλλιτεχνική δημιουργία). Αντίθετα με «φαντασία» (μηχανική συνδυασμός). Κίτς «Αρνητική Ικανότητα» — διαμονή στην αβεβαιότητα χωρίς ερεθιστική αναζήτηση γεγονότων/λογικής.
Σύμβολα (τριαντάφυλλο, δυτικός άνεμος, αλκάτρας, σκιράδι) φέρουν πολυσήμαντα, εξελισσόμενη σημασία — όχι σταθερή αλληγορία. Οργανική μορφή (Κολερίτζ): η μορφή ανάπτυσσεται από το περιεχόμενο, όχι επιβάλλομενη (προς νεοκλασικούς κανόνες). Αποσπάσματα ως έγκυρη μορφή (Σλέγκελ, ατελείωτα ποιήματα Κολερίτζ).
Σέλλι «Απολογία της Ποίησης»: «Οι ποιητές είναι οι ανεπίσημοι νομοθέτες του κόσμου». Βύρων celebrity — ποιητής ως πολιτισμικό εικονικό. Αυτοβιογραφική μυθοποίηση (Γουόρσγουορθ *Prelude*, Βύρων *Childe Harold*).
Γουόρσγουορθ/Κολερίτζ *Lyrical Ballads* (1798) Πρόλογος: «Γλώσσα πραγματικά χρησιμοποιούμενη από τους ανθρώπους» — αγροτική, απλή, παθιασμένη. Απόρριψη «ποιητικής λέξης» (προσωποποιήσεις, αναστροφές, λατινικά). Διαλεκτική ποίηση (Μπέρνς, Κλέρ).
Ο Ρομαντισμός γέννησε τη σύγχρονη λογοτεχνική υποκειμενικότητα. Το DNA του επιμένει στο: συμβολισμός, μοντερνισμός, εξομολογητική ποίηση, μαγικό ρεαλισμό, περιβαλλοντική γραφή, η ίδια έννοια του «συγγραφέα» ως οραματικά. Διαβάζουμε τον εαυτό μας μέσω ρομαντικών φακών.
