Η Θάλασσα του Ιάσπις: Αρχαίο Όνομα για την Κάσπια Θάλασσα

Η Θάλασσα του Ιάσπις (Mare Iaspis στα λατινικά) ήταν το όνομα που δόθηκε από τον ρώμιο γεωγράφο του 1ου αιώνα μ.Χ. Πομπώνιο Μέλαν σε αυτό που τώρα καλούμε Κάσπια Θάλασσα.

Ιστορικό Πλαίσιο

Στο έργο του De situ orbis libri III (~43 μ.Χ.), ο Μέλαν περιέγραψε την Κάσπια ως:

• «Πράσινη χρώματος» (viridi colore) — πιθανώς από εφλorescence φυτoplankton, υφάλματα ή αντανάκλαση μεταλλείων στη ρηχή βόρεια λεκάνη.
• Ονομασμένη από το ιάσπι — ένα πράσινο είδος χαλεκηδόνα (μικροκρυσταλλίνη κουαρτζ) εκτιμώμενο στην αρχαιότητα. Το χρώμα του λίθου ταιριάζε με την εμφάνιση της θάλασσας.
• Συνδεδεμένη με τον «Ωκεανό» — Ο Μέλαν πίστευε ότι ρέει στον βόρειο ωκεανό (λάθος· είναι ενδορροϊκή).

Άλλα Αρχαία Ονόματα

• Υρκανική Θάλασσα (Hyrcanum Mare) — από την Υρκανία (περιοχή νότια της Κάσπιας)
• Κάσπια Θάλασσα — από την φυλὴ Κάσπιι (αρχαίοι κάτοικοι δυτικών ακτών)
• Αλβανική Θάλασσα — από την Καυκασιακή Αλβανία (ανατολικές ακτές)
• Χάζαρ Θάλασσα — μεσαιωνικά αραβικά/περσικά (Bahr al-Khazar), από Χάζαρ Χαγανάτο
• Χβαλύν Θάλασσα — Παλαιά Ανατολική Σλαβική, από Χβαλίς (Χουαρέζμ)

Σύγχρονη Κάσπια Θάλασσα

Το μεγαλύτερο εσωτερικό σώμα νερού του κόσμου (371.000 χλμ²), οριοθετούμενο από Ρωσία, Καζακστάν, Τουρκμενιστάν, Ιράν, Αζερμπαϊτζάν. Ενδορροϊκή, αλάτιστη (1,2% αλατότητα), τεράστιες αποθέσεις πετρελαίου/αερίου, στήριξη στουργιού, κύματα επιπέδου νερού (±2 m/δεκαετία). Το όνομα «Θάλασσα του Ιάσπις» ξεχάστηκε καθώς η γεωγραφική γνώση προχώρησε—αλλά η παρατήρηση του Μέλαν για το πράσινο χρώμα παραμένει ακριβής για τα βόρεια ρηχά νερά σήμερα.