Ένωση (ένωση με την Ελλάδα) ήταν η κυρίαρχη επαγγελία των Ελληνοκυπρίων από τον 19ο αιώνα έως το 1974. Τρεις δυνάμεις την εμπόδισαν:
Οι Τουρκοκύπριοι (18% του πληθυσμού 1960) φοβούταν μειονότητα σε ελληνικό κράτος. Υποστήριξαν τακσิม (διαίρεση) και εξασφάλισαν βρετανική υποστήριξη για συνταγματικές гарантии (Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου 1960).
Συνθήκη Εγγύησης (1960) έδωσε Ελλάδα, Τουρκία, ΗΒ δικαίωμα παρέμβασης. Η Τουρκία βλέπε την Ένωση ως υπαρξιακό κίνδυνο για Τουρκοκυπρίους και τη δική της στρατηγική βάθος. Το πραξικόπημα 1974 (γιαουντα Ελλάδας + ΕΟΚΑ Β) εξεγείρισε την Επιχείρηση Άτтила της Τουρκίας—κατάληψη 36% του νησιού.
Αποφάσεις Συμβουλίου Ασφαλείας ΟΗΕ (1974, 1983) επιβεβαιώνουν ανεξαρτησία, κυριαρχία, εδαφική ακεραιότητα Κύπρου. Η "Τουρκική Δημοκρατία Βόρειας Κύπρου" (1983) αναγνωρίζεται μόνο από Τουρκία. Η ένταξη στην ΕΕ (2004) κλείδωσε τη Δημοκρατία της Κύπρου ως μόνιμο νόμιμο κράτος.
Μια βιζωνική, βικοινωνική ομοσπονδία είναι το πλαίσιο ΟΗΕ. Διαπραγματεύσεις (Κρανς-Μοντάνα 2017, ανεπίσημες 2021–24) κολλάνε σε εγγυήσεις ασφαλείας, έδαφος, περιουσία, και διαμοιρασμός εξουσίας. Η Ένωση δεν είναι πλέον στο τραπέζι· το ερώτημα είναι αν μπορεί να ξεδιπλώσει ενωμένη ομοσπονδιακή Κύπρος.