Η υπόθεση "μάχες ΕΕ για εμπόριο Ινδικού Ωκεανού" πριν το 19ο αιώνα περιέχει ιστορική ανακρίβεια: η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) δεν υπήρξε μέχρι το 1993. Ωστόσο, ευρωπαϊκές δυνάμεις — κυρίως Πορτογαλία, Ολλανδία, Βρετανία και Γαλλία — απασχολήθηκαν σε σκληρή ανταγωνιστικότητα για τον έλεγχο των εμπορικών διαδρομών του Ινδικού Ωκεανού από το τέλη 15ου αιώνα και μετά. Αυτές οι αντιπαλότητες διαμόρφωσαν βαθιά λαούς και οικονομίες της Ασίας.
Η άφιξη του Βασίλη Ντα Γκάμα στην Ινδία (1498) σήμανε την αρχή της ευρωπαϊκής συμμετοχής. Οι Πορτογάλοι ίδρυσαν δίκτυο οχυρωμένων εμπορικών σταθμών (feitorias) από το Μοζαμβίκ έως τη Μαλακά, ζητώντας να μονοπολίσουν το εμπόριο μπαχαρικών μέσω βίας και του συστήματος cartaz. Αυτό διατάραξε τα υπάρχοντα αραβικά, ινδικά και μαλαϊκά εμπορικά δίκτυα, ανακατευθύνοντας πλούτο στην Ευρώπη και επιβάλλοντας συχνά βία στις παραλιακές κοινότητες.
Στον 17ο αιώνα, η Ολλανδική Ανατολική Εταιρεία (VOC) και η Αγγλική Ανατολική Εταιρεία (EIC) антиμέτωπισαν την πορτογαλική κυριαρχία. Η VOC κατέλαβε κλειδιά λιμάνια όπως η Μαλακά (1641), το Σειλάν (1658) και η Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, ίδρυσε τη Βατάβια (Γιακάρτα) ως κεντρικό κόμβο. Οι επιθετικές τους τακτικές — συμπεριλαμβανομένης της επιβολής μονοπωλίου, της εξαναγκαστικής συνθηκών και των στρατιωτικών παρεμβάσεων — αναδιαμόρφωσαν την περιοχήν πολιτική. Οι τοπικοί άρχοντες αναγκάζονταν συχνά σε αποκλειστικές συμβάσεις, υπονομεύοντας τις παραδοσιακές εμπορικές αυτονομίες.
Η Γαλλία εισήλθε αργότερα, ιδρύοντας την Ποντισέρι και άλλες καταλήψεις. Η αντιπαλότητά τους με την Βρετανία κορυφώθηκε στους Πόλες Karnatic (1740s–1760s), που ήταν ουσιαστικά επεκτάσεις ευρωπαϊκών συγκρούσεων που διαπράχθηκαν σε ινδικό έδαφος. Αυτοί οι πόλεμοι απέδειξαν την αυξανόμενη ικανότητα των ευρωπαϊκών εταιρειών να παρεμβαίνουν αποφασιστικά στις διαδοχικές διαμάχες της Ασίας.
Μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα, οι Βρετανοί είχαν βγει ως κυρίαρχη ευρωπαϊκή δύναμη στον Ινδικό Ωκεανό, θετώντας τις βάσεις για την τυπική κολονιακή κυριαρχία τον 19ο αιώνα. Έτσι, αν και δεν υπήρξε "ΕΕ", η συνεπής επίδραση της ευρωπαϊκής εταιρικής και κρατικής ανταγωνιστικότητας μετέτρεψε τις ασιατικές οικονομίες, πολιτικές και κοινωνίες πολύ νωρίτερα από τα 1800.