Η ανακοίνωση της Διαμαχίας της Κασιμπίλε στις 8 Σεπτεμβρίου 1943 ξεκαθάρισε κασκάδα γεγονότων που ξαναδιαμόρφωσε την Ιταλία. Το φασιστικό καθεστώς καταρρεύει· ο Βασιλιάς Βικτώριος Εμμανουήλ Γ' απομάκρυνε τον Μουσολίνι και αναγόρευσε Μαρσάλ Πιέτρο Μπαντογλίους Πρωθυπουργό. Το Φασιστικό Κόμμα διαλύθηκε, τα σύμβολά του απαγορεύτηκαν. Αλλά η διαμαχία δεν ήταν ειρηνική συνθήκη—ηταν στρατιωτική παράδοση που άφησε κενό εξουσίας που οι Γερμανοί πλήρωσαν αμέσως.
Διασωθείς από αιχμαλωσία από γερμανικούς αλεξιπταρίστες (Operation Oak), ο Μουσολίνι εγκαταστάθηκε ηγέτης της *Repubblica Sociale Italiana* (RSI) τον Σεπτέμβριο 1943. Βασισμένη στη Σαλό στη λίμνη Γαρντά, αυτή η Marionettes πολιτεία ελεγχόταν το βόρεια και κεντρική Ιταλία υπό γερμανική φροντίδα. Ανέθεσε δικές της στρατιωτικές μοιρές (το *Esercito Nazionale Repubblicano*) και μια βίαια μυστική αστυνομία. Η RSI διέβη έως Απρίλιο 1945, όταν ο Μουσολίνι συνελήφθη και εκτελέστηκε από παρτιζάν κοντά στη λίμνη Κόμο.
Οι Σύμμαχοι καταγώγησαν στη Σαλενο (Operation Avalanche) τις 9 Σεπτεμβρίου 1943, ξεκινώντας μια εκνευριστική 20-μηνη εκστρατεία στην χερσόνησο. Η Γκιβσ Νότια (Μόντε Κάσσινο), η καταγωγή Άντσιο, η απελευθέρωση της Ρώμης (4 Ιουνίου 1944), η Γκοθικ Γραμμή, και η τελική Εαρινή 1945 επιθετική ήταν τα κύρια στάδια. Το έδαφος, ο καιρός και η ορμητική γερμανική άμυνα την έκαναν μια από τις ακριβότερες εκστρατείες του Δυτικού Μέτωπου.
Παράλληλα, εξελίχθηκε βίαιος εμφύλιος πόλεμος. Η Ιταλική Αντίσταση (*Resistenza*)—κομμουνιστές, σοσιαλιστές, φιλελεύθεροι, καθολικοί, μονάρχες, αυτόνομες ομάδες—πολέμησε γερμανικούς κατακτητές και φασιστές RSI. Ήταν πόλεμος απελευθέρωσης, αλλά και τάξεως μάχη και εξοφλήσεις. Εκτιμήσεις υποδεικνύουν 50.000–70.000 νεκρούς παρτιζάν· πολιτικοί θύματα από τιμωρίες (π.χ. Μαρτσαμπότο, Σαντ'Άννα ντι Στατζέμα) ήταν φρικτά. Οι συνεργαζόμενες δυνάμεις RSI διέπραξαν βαρβαρότητες και απέστειραν Εβραίους και πολιτικούς αντιπάλους.
Στις 13 Οκτωβρίου 1943, η κυβέρνηση Μπαντογλίους δήλωσε πόλεμο στη Γερμανία. Ο Ιταλικός Συμμαχητικός Στρατός (*Esercito Cobelligerante Italiano*) σχηματίστηκε από στρατούς στο νότο, τελικά πεδίοπολώντας διάφορα μάχιμες ομάδες (Κρεμόνα, Φριούλη, Φολγκόρε, Λεγνάνιο) που πολέμησαν υπό εντολές Συμμάχων. Η συνεισφορά τους ήταν πολιτικά ζωτικής σημασίας για τη μεταπολεμική θέση της Ιταλίας.
Η Ρώμη πέφτει Ιουνίου 1944· η Φλωρεντία Αυγούστου· η Γκοθικ Γραμμή σπάει Απρίλιο 1945. Η γενική εξέγερση (25 Απριλίου 1945) απελευθέρωσε τη Μιλάν, Τουρίνο και Γενόβα πριν φτάσουν οι Σύμμαχοι. Η Γερμανία παραδόθηκε στην Ιταλία τις 2 Μαΐου 1945.
Η Ιταλία βγήκε καταστρέμμενη: πόλεις βομβαρδισμένες, υποδομές κατεστραμμένες, κοινωνία ραγδαία. Το 1946 λαϊκό ψηφοφορία κατέργησε τη μοναρχία (54% έναντι 46%) και ίδρυσε τη Δημοκρατία. Το 1948 Σύνταγμα, διατυπωμένο από Συντακτική Συνέλευση, θεμελίωσε δημοκρατικές αρχές. Το Πλάνο Μάρσαλ, η αγροτική μεταρρύθμιση (μερική), και το «οικονομικό θαύμα» της δεκαετίας 1950-60 ανακατασκεύασαν τη χώρα, αλλά τα τρώματα του 1943–45—πολιτικά, κοινωνικά, ηθικά—πέραν décennies για να ιασθούν.
