Οι κολωνίες της Ρόου Αιλάντ – ιδρυμένες στη ριζοσπαστική αρχή της θρησκευτικής ελευθερίας – ήταν ένα παράδοξο: καταφύγιο για διαμαρτυρόμενους που εξακολουθούσε να ξεσκίζει με εσωτερικές διχοτομίες. Από τη δεκαετία του 1630 έως τη δεκαετία του 1770, οι τέσσερις αρχικές εγκαταστάσεις της κολωνίας (Πρόβιντενς, Πορτσμάουτ, Νιούπορτ, Γουάρικ) και οι αποικίες τους πλοηγήθηκαν σε ένα πολύπλοκο κοινωνικό τοπίο που σχήματιζε η πίστη, το εμπόριο και η πολιτική.
Ο Ροζέρ Γουίλιαμς ίδρυσε την Πρόβιντενς το 1636 μετά από εξόριση από τη Μασαχουσέτς Μπέι για «νέες και επικίνδυνες απόψεις» – κυρίως ότι οι πολιτικοί αρχόντες δεν είχαν εξουσία στα πνευματικά θέματα, και ότι η γη πρέπει να αγοραστεί από τους εγχώριους Αμερικανούς, όχι να αρπαχθεί. Η Βασιλική Χάρτα του 1663 ομόλγησε «πλήρη ελευθερία στα θρησκευτικά ζητήματα» – χωρίς προηγούμενο στον αγγλοφώνων κόσμο.
Στην πράξη: Κουάκερς, Βαπτιστές, Εβραίοι, Αντινομιανοί και άλλοι βρήκαν καταφύγιο. Το Συναγωγείο Τουρό της Νιούπορτ (1763) και το Μεγάλο Σπίτι Συνάντησης Φίλων (1699) μαρτυρούν. Αλλά υπήρξαν τάσεις: Κυριαρχία Κουάκερς στην πολιτική εδυσμάτιζε Βαπτιστές· Αγγλικανικές μειονότητες νιώθουν απογοητευμένες από εξαίρεση από δημόσια θέσεις (μέχρι 1720); και η «Μεγάλη Ξυπνημα» (1740) αναδεικνύει φракționalισμό μεταξύ «Νέου Φωτός» και «Παλαιού Φωτός» συναξιοτήτων.
Οι δύο μεγάλοι λιμένες της κολωνίας ανάπτυξαν οξύ ανταγωνισμό:
| Πρόβιντενς | Νιούπορτ |
|---|---|
| Εσωτερική, υδραγωγούμενη (Πόταμος Πρόβιντενς → Κόλπος Ναράγκασετ) | Βαθύ λιμάνι στον Κόλπο Ναράγκασετ, άμεση πρόσβαση ωκεανού |
| Αρχική εστίαση: γεωργία, ξύλο, τοπικό εμπόριο | Αρχική εστίαση: ναυτικό εμπόριο, ναυπηγία, φαλαινοκυνηγέτι, εμπόριο δούλων |
| Εμπόριοι: Οικογένεια Μπράουν (Νικολάς, Τζόζεφ, Τζον, Μωυσής) | Εμπόριοι: Λόπεζ, Ριβέρα, Τσάμπλιν, Μάλμπον οικογένειες |
| Ανέλαβε προεξοχή μετά το 1760 (Πανεπιστήμιο Μπράουν, 1764) | Κυρίαρχος εμπορικός κόμβος 1700–1770· «Χρυσή Εποχή Νιούπορτ» |
Αυτός ο ανταγωνισμός διεξήχθη στη Γενική Συνέλευση, όπου κάθε πόλη ζητούσε ευνοϊκούς εμπορικούς νόμους, επενδύσεις υποδομών και δικαστικές διορίσεις. Η δεκαετία του 1770 βρήκε την Πρόβιντενς να ξεπερνά τη Νιούπορτ καθώς η βρετανική κατοχή (1776–1779) καταστρέψατε την οικονομία της Νιούπορτ.
Το όραμα του Γουίλιαμς για χωρισμό εκκλησίας και κράτους ήταν ριζοσπαστικό – αλλά δεν αγκαλιάστηκε από όλους τους κατα colons.
Παρόλοχες ρήξεις, η Ρόου Αιλάντ αποφύγει τις βίαιες εσωτερικές συγκρούσεις που βλέπονταν αλλού (π.χ. Επανάσταση Λέισλερ στη ΝΥ, Κίνημα Ρεγυλάτωρς στη ΒΚ). Παράγοντες:
Το 1776, η Ρόου Αιλάντ ήταν η πρώτη κολωνία που απέρριψε την υπευθυνότητα στον Θρόνο (4 Μάιος 1776) – δύο μήνες πριν την Διακήρυξη Ανεξαρτησίας. Το επαναστατικό της πνεύμα βλαστάει από τον ίδιο χώρο με το ιδρυτικό της ιδανικό: την πίστη ότι οι κοινότητες μπορούν να αυτοδιοικηθούν χωρίς épιβια. Οι τάσεις – θρησκευτικές, οικονομικές, πολιτικές – ήταν πραγματικές, αλλά διεξήχθησαν μέσα σε ένα πλαίσιο διαπραγματευμένης ύπαρξης που έκανε την Ρόου Αιλάντ μοναδική στην κολωνική Αμερική.