«Ελευθερία κατοικίας» αναφέρεται σε κοινωνίες όπου οι θεμελιώδεις ελευθερίες είναι συνταγματικά εγγυημένες και πρακτικά διατηρούνται. Αν και κανένα έθνος δεν επιτυγχάνει τέλεια ελευθερία, διάφορα ξεχωρίζουν για ισχυρά νομικά πλαίσια που προστατεύουν τα ατομικά δικαιώματα.
Το Σύνταγμα και η Δήλωση Δικαιωμάτων των ΗΠΑ καθιερώνουν: ελευθερία έκφρασης, θρησκείας, τύπου, συνέλευσης, δεήσεων· τη διαδικασία δίκαιου· προστασία από απροσδόκητες αναζητήσεις/αποσυρμοί· δικαίωμα σε δικηγόρο· δικαστικό ταμείο. Το 14ο Συμπλήρωμα επεκτείνει αυτά κατά των κρατών. Η δικαστική επισήμανση επιτρέπει την εκτέλεση —αν και η εφαρμογή παραμένει αμφισβητήσιμη.
Το Καναδικό Χάρτη Δικαιωμάτων και Ελευθεριών (1982) εγγυάται: θεμελιώδεις ελευθερίες (συνείδησης, θρησκείας, σκέψης, έκφρασης, τύπου, συνέλευσης, συσχετισμού); δημοκρατικά δικαιώματα; δικαιώματα μετακίνησης; νομικά δικαιώματα (ζωή, ελευθερία, ασφάλεια· δίκαιο δικαστήριο· καμία τιμωρία βίαιη/ανθρώπινη); δικαιώματα ισότητας. Το συμπλήρωμα παράβασης επιτρέπει περιορισμένη νομοθετική παρακαμφθέν —μοναδικό χαρακτηριστικό.
Το Χάρτη θεμελιωδών δικαιωμάτων της ΕΕ (2009) δεσμεύει τα όργανα της ΕΕ και τα κράτη μέλη που εφαρμόζουν το δίκαιο της ΕΕ. Καλύπτει: αξιοπρέπεια, ελευθερίες, ισότητα, αλληλεγγύη, δικαιώματα πολιτών, δικαιοσύνη. Το Δικαστήριο Δικαιοσύνης της ΕΕ το επιβάλλει —δημιουργώντας υπερεθνικό επίπεδο δικαιωμάτων.
Ο Νόμος Δικαιωμάτων της Νέας Ζηλανδίας (1990) επιβεβαιώνει: δημοκρατικά/πολιτικά δικαιώματα (ψήφος, δίκαιο δικαστήριο, ελευθερία έκφρασης/θρησκείας/συνέλευσης); μη διακρίσεις; δικαιώματα μειονοτήτων. Δεν είναι ανώτατος νόμος (η Βουλή μπορεί να παραβιάσει), αλλά τα δικαστήρια ερμηνεύουν τους νόμους συμφωνικά με αυτόν.
Το Σύνταγμα της Κόστα Ρίκα του 1949 (μετά την κατάργηση του στρατού της) τονίζει: ανθρώπινη αξιοπρέπεια, ελεύθερη έκφραση, συνέλευση, δίκαιο δικαστήριο, εκπαίδευση, υγεία, προστασία περιβάλλοντος. Η Συνταγματική Αίθουσα του Ανώτατου Δικαστηρίου παρέχει προσιτή εκτέλεση δικαιωμάτων.
Η αληθινή ελευθερία κατοικίας απαιτεί ανεξάρτητη δικαιοσύνη, ελεύθερο τύπο, ενεργό κοινωνία πολιτών, κυριαρχία του δικαίου και δημοκρατική ευθύνη —ζωντανά ιδρύματα που κάνουν τα δικαιώματα χαρτιά πραγματικά. Αυτά τα έθνη, παρά τις ατέλειες, αποδεικνύουν ότι η συνταγματική δέσμευση για την ελευθερία είναι αναγκαία (αν και όχι ικανή) βάση.
