Τα ιαπωνικά δεν χρησιμοποιούν αλφάβητο—χρησιμοποιούν τέσσερα συστήματα γραφής ταυτόχρονα, καθένα με διακριτικό ρόλο. Η εκμετάλλευση της αλληλεπίδρασής τους είναι το κλειδί της γραμματισμότητας.
~2.136 jōyō (καθημερινής χρήσης) χαρακτήρες· ~50.000 ύπαρξαν ιστορικά. Κάθε ένας αντιπροσωπεύει σημασία + μία ή περισσότερες αναγνώσεις:
Χρησιμοποιούνται για: ουσιαστικά, ρίζες ρήματος/επιθέτου, ονόματα, σύνθετα λόγια. Παράδειγμα: 食べる (taberu) = «τρώω» — 食 είναι καντζι (τρώω), べる είναι χιραγκανά (καταληξη ρήματος).
46 βασικοί χαρακτήρες + διακριτικά (dakuten/handakuten) + συνδυασμοί = ~104 διακριτικές συλλαβές. Κάθε ένας = 1 mora (χτύπημα).
Χρησιμοποιούνται για: γραμματικά μορίια (wa, ga, o, ni), καταλήξεις ρήματος/επιθέτου, λέξεις χωρίς καντζι, παιδικά βιβλία, furigana (βοηθήματα ανάγνωσης). Καμπυλότυπο, ρέον στυλ.
Τα ίδια 46 φωνήματα, γωνιακό στυλ. Χρησιμοποιούνται για:
Αναπαράσταση με λατινικό αλφάβητο. Δεν είναι ιαπωνικό σύστημα γραφής. Χρησιμοποιείται για: μεθόδους εισαγωγής (IME), διεθνή σήμανση, εγχειρίδια αρχαρίων, ακρωνύμια (JR, NHK). Υπάρχουν πολλαπλά συστήματα (Hepburn, Kunrei-shiki, Nihon-shiki); το Hepburn είναι διεθνές πρότυπο.
Παράδειγμα πρότασης: 私はコーヒーを飲みます。
私 (καντζι: εγώ) は (χιραγκανά: θέμα) コーヒー (κατακάνα: καφές) を (χιραγκανά: αντικείμενο) 飲 (καντζι: πίνω) みます (χιραγκανά: πρεπαντική καταλήξη ρήματος).
Η γραμματισμότητα απαιτεί ~2.000 καντζι + τα δύο συλλαβικά. Τα ιαπωνικά παιδιά μαθαίνουν χιραγκανά → κατακάνα → καντζι σε 9 χρόνια υποχρεωτικής εκπαίδευσης.