Οι έρημοι καλύπτουν περίπου το ⅓ της χερσαίας επιφάνειας της Γης. Τα χαρακτηριστικά τους γεωμορφολογικά χαρακτηριστικά προκύπτουν από αλληλεπιδρούμενες γεωλογικές και κλιματικές διαδικασίες.
Η υψώση βουνών δημιουργεί σκιά βροχής. Οι Άνδες εμποδίζουν την υγρασία του Ειρηνικού από την Ατακάμα· ο Ιμαλάια προστατεύει την Τακλαμακάν και τηνγκόμπι. Οι φάραγγες ρήξης (Ανατολική Αφρική) δημιουργούν τοπικές ξηρές ζώνες.
Η κάθιση του Κελιού Χάντλεϊ στα 15°–35° πλάτους δημιουργεί μόνιμες ζώνες υψηλής πίεσης (Σαχάρα, Αραβική, Σονόραν, Αυστραλιανές έρημοι). Ο κατεβαίνοντας αέρας θερμανθεί απότομα, καταργώντας σύννεφα και βροχή.
Τα ψυχρά ανατολικά ρεύματα (Χουμπόλντ, Μπένγουέλα, Κανάρια, Καλιφόρνια) ψυχράνουν τον ακτοπλοϊκό αέρα, μειώνοντας την ικανότητά του να κρατάει υγρασία. Μορφώνεται ομιχλή αλλά σπάνια κατακερματίζεται—κλασικές ακτοειδείς έρημοι (Ατακάμα, Ναμίβ).
Η πιθανή εκσταξή εναπόκρισης (PET) ξεπερνάει πολύ τη βροχόπτωση. Υψηλή PET συγκεντρώνει αλάτα, δημιουργώντας πλάγιες, σαλάρ και αλατοφύσεις (Κοιλάδα του Θανάτου, Σαλάρ ντε Ουγιούλι). Η έλλειψη εδαφικής υγρασίας εμποδίζει την εγκατάσταση φυτών.
Απώλεια φυτικότητας → λιγότερη εκσταξή εναπόκρισης → λιγότερη βροχή → περισσότερη ιδώση → λιγότερο έδαφος → λιγότερη φυτικότητα. Η ερημopoίηση ενισχύει αυτές τις διαδικασίες.
Οι έρημοι δεν είναι στατικά έρημα· είναι δυναμικά συστήματα που διαμορφώνονται από την βαθιά τεκτονική και τους καθημερινούς ανέμους.
