Η εκπληκτική ποικιλία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας — Τούρκοι, Αράβες, Κούρδοι, Αρμένιοι, Έλληνες, Εβραίοι, Βούλγαροι, Αρβανίτες και δεκάδες άλλοι — ήταν ποτέ η δύναμής της. Μέχρι τον 19ο αιώνα, έγινε ραγδαία που βοήθησε να σπαστεί η αυτοκρατορία. Δείτε πώς.
Όπως η αυτοκρατορία αδύναζε, ο εθνικισμός ξυπνούσε. Εμπνευσμένοι από ευρωπαϊκά μοντέλα, τα υποταγμένα λαοί απαιτούσαν εθνικά κράτη των δικών τους: Έλληνες (1820s), Σέρβοι, Βούλγαροι, Αρμένιοι, Αράβες. Κάθε επανάσταση εξαντλούσε πόρους και νομιμότητα της Οθωμανικής.
Διάφορα έθνη βίωσαν ανίσια μεταχείριση — μη μουσουλμάνοι αντιμετώπιζαν το jizya φόρο, περιορισμένη νομική θέση και περιοδικές σφαγές (π.χ. σφαγές Χαμιδιάν των Αρμενίων, 1890s). Η αντίσταση γεννούσε βίαιες καταστολές, τρεφοντας περαιτέρω ριζοσπαστικοποίηση και διεθνή καταδίκη.
Αγγλία, Γαλλία, Ρωσία — και αργότερα Γερμανία — εξοπλίζαν μειονότητες: υποστήριξαν την ελληνική ανεξαρτησία, προστάτευαν μαρονοίτες χριστιανούς, ενθάρρυναν αραβική επανάσταση (ΠΠΙ), υπόσχονταν κουρδική/αρμενική αυτονομία. Η αυτοκρατορία γινόταν σκακιέρα για εξωτερικές αμφιβολίες.
Φορολογική εκμετάλλευση, καπιτούλα (εξωτελικά δικαιώματα για Ευρωπαίους), και διακριτικές πολιτικές δημιούργησαν οικονομικές διαφοροποιήσεις κατά εθνότητα. Ορισμένες ομάδες (Έλληνες, Αρμένιοι, Εβραίοι εμπόροι) ευδοκίμησαν στο εμπόριο· άλλοι (αγροτικοί μουσουλμάνοι, κουρδικές φυλές) περιθωριοποιήθηκαν. Το νטיρά εναπόμεινεν.
Η είσοδος της αυτοκρατορίας δίπλα στη Γερμανία ξέσπασε την Αραβική Επανάσταση, Αρμενική Γеноκτονία και σχέδια διαμερισμού των Συμμαχών (Sykes-Picot, Balfour). Το 1922, η σουλτανική καταργήθηκε· το 1923, η Δημοκρατία της Τουρκίας αναδυόταν από τον ανατολικό πυρήνα — ομογενές εθνικό-κράτος γεννημένο από αυτοκρατορία που δεν κατάφερε να συμβιβάσει την ποικιλία της με τη σύγχρονη εποχή.
