Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ): Το Ναυτιλιακό Δικαίωμα 200 Ναυτικών Μιλίων

Μια Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) είναι μια θαλάσσια ζώνη που καθορίζεται από τη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θαλάσσης (UNCLOS, 1982) όπου μια ακτοπλοϊκή κρατότητα κατέχει κυρίαρχα δικαιώματα (όχι πλήρη κυριαρχία) επάνω από φυσικούς πόρους.

Βασικές Παράμετροι

• Πλάτος: До 200 ναυτικά μίλια (370 χλμ / 230 μίλια) από τη γραμμή βάσης (συνήθως χαμηλή γραμμή νερού).
• Εκτεταμένη ηπειρωτική πλάκα: До 350 nm (ή 100 nm πέρα από την ισοβάθια 2.500 μ) αν ικανοποιούνται γεωλογικά κριτήρια (UNCLOS Άρθρο 76).
• Κάθετος εμβαδόν: Θαλασσινό δάπεδο, υποστρώμα, υπερκείμενα νερά, και αέρας επάνω.

Κυριαρχικά Δικαιώματα (UNCLOS Άρθρο 56)

• Εξερεύνηση & εκμετάλλευση ζωντανών (ψάρια) και μη ζωντανών (πετρέλαιο, αέριο, μετάλλια, νODULES) πόρων.
• Παραγωγή ενέργειας από νερό (ροές, θερμικό, κύματα) και αέρα.
• Τεχνητά νησιά, εγκαταστάσεις, κατασκευές.
• Θαλάσσια επιστημονική έρευνα (συναινέσει απαιτείται).
• Περιβαλλοντική προστασία (έλεγχος ρύπανσης, διατήρηση).

Τι ΔΕΝ Είναι η ΑΟΖ

• Δεν είναι εδαφική θάλασσα: Καμία κυριαρχία στη στήλη νερού· ξένα πλοία απολαμβάνουν ελευθερία ναυλοδοσίας, υπερπτήσεων, και θέσης καλώδιων/αγωγών (Άρθρο 58).
• Δεν είναι αυτόματη: Πρέπει να διεκδικήται· ~150 ακτοπλοϊκές κρατότητες έχουν δηλώσει ΑΟΖ.
• Δεν εφαρμόζεται σε ενδοχώριες κρατότητες (αλλά έχουν δικαιώματα διαβάσεως).

Υπερκάλυψεις και Διαφωνίες

Γειτονικές/εναντίαι κρατότητες πρέπει να οριοθετήσουν όρια με συμφωνία (ισοαπόσταση/συμφέρουσες περιστάσεις). Μεγάλες διενέξεις: Νότια Θάλασσα Κίνας, Ανατολική Μεσόγειο, Beaufort Sea (Καναδά/Η.Π.Α.), Φώκλαντ/Μαλβίνας.

Οικονομικά Παιχνίδια

Οι ΑΟΖ καλύπτουν ~38% παγκόσμιας ωκεανικής περιοχής και 90% παγκόσμιας αλιευτικής καταγραφής. Είναι το νομικό θεμέλιο της "Μπλε Οικονομίας"—αποκλειστική ενέργεια, υποθαλάσσια εξόρυξη, βιοπροσπεκτιβισμός, υδατοκαλλιέργεια.