Ποιος ανακάλυψε τον Αζερμπαϊτζάν; Αποτύπωση των στρωμάτων της ιστορίας στη Χώρα της Φωτιάς
Το ερώτημα «Ποιος ανακάλυψε τον Αζερμπαϊτζάν» βασίζεται σε εσφαλμένη προϋπόθεση: δεν μπορείτε να «ανακαλύψετε» μια γη που κατοικείται συνεχώς αιώνες τώρα. Δεν υπάρχει ενός ανακαλύπτης, καμία καμπή σημαίας σε άδεια ακτή. Αντ' αυτού, η ιστορία του Αζερμπαϊτζάν είναι ένα στρωματικά πολιτισμούς, διαδοχικές μετανάστευσεις και πολιτιστικό σύνθεμα σε στρατηγικό δρόμο μεταξύ των βουνών Καυκάσου και της Κάσπιας Θάλασσας.
Βαθιά Αρχαιότητα: Οι πρώτοι κάτοικοι
- Σπήλαιο Αζύχ (Χοτζαβέντ): Στοιχεία παρουσίας Homo erectus ή πρώιμων Νεανδertal ~1,2 εκατ.–700.000 χρόνια πριν—μεταξύ των παλαιότερων ανθρώπινων τοποθεσιών στην Ευρασία.
- Πετρογλύφες Γκομπουστάν: 6.000+ πετρογλύφες (10.000–5.000 π.Χ.) που απεικονίζουν κυνηγή, χορό, σκάφη—μαρτύρια ζωντανών μεσολιθικών/νεολιθικών κοινωνιών.
- Κουλτούρα Κούρα-Αράξης (3400–2000 π.Χ.): Πρώιμη Χαλκolithic πολιτισμός που εκτείνεται στη Νότια Καυκάσιο· χαρακτηριστική κεραμική, μεταλλουργία, φρουρούμενα οικισμοί.
Αρχαίες Πολιτείες: Οι πρώτες «Αζερμπαϊτζάν» καταστάσεις
- Μανναίοι (10ος–7ος αι. π.Χ.): Πρώτη ιστορικά αποδεδειγμένη βασιλεία στην Ιρανική Αζερμπαϊτζάν (νότια του Αράξ).
- Μῆδοι (Μῆδοι) (7ος–6ος αι. π.Χ.): Ιρανική αυτοκρατορία που ενσωμάτωσε την περιοχή· Ζωροαστριανισμός ριζώνεται («Χώρα της Φωτιάς» = φυσικές εξαερήσεις αερίου).
- Αχαιμενίδαι, Σελεύκιδαι, Πάρθοι, Σασσάνιδαι: Διαδοχικές ιρανικές δυναστείες κυριαρχούν την περιοχή· Αλβανία (Καυκάσιος Αλβανία, όχι Βαλκανική) αναδύεται ως ξεχωριστό χριστιανικό βασίλειο στο βορρά (4ος αι. π.Χ. – 8ος αι. μ.Χ.) με δικό της αλφάβητο και εκκλησία.
Άφιξη Τουρκών και Ισλαμισμός (7ος–11ος αι. μ.Χ.)
Αραβικές κατακτήσεις (7ος αι.) φέρνουν τον Ισλάμ. Αλλά η Τουρκισμός της περιοχής—γλωσσική και δημογραφική—ταχυρρυθμίζεται με:
- Χαζαρική Καγανάτη (7ος–10ος αι.): Τουρκική-Εβραϊκή πολιτεία βόρεια του Καυκάσου· επηρεάζει εμπόριο και πολιτική.
- Ογούζ Τουρκοί (Σελτζούκ) (11ος αι.): Μαζική μετανάστευση φυλών Ογούζ από την Κεντρική Ασία· γίνονται ο εθνολογικός πυρήνας των σύγχρονων Αζερμπαϊτζάνων. Οι Σιρβανσάχ (τοπική περσικοποιημένη Αραβική δυναστεία) και αργότερα οι Αταμπέκ της Αζερμπαϊτζάν (τουρκικές δυναστείες ως Ελντιγκούζιντ) κυβερνούν ευδοκιμούντα, περσικά-ισλαμικό πολιτισμό (Νιζαμί Γκιανταβί, Χακάνι).
Μογολικά, Τουρκμενικές Συμοσπονδίες και Σαφαρίδες (13ος–16ος αι.)
- Μογολική Ιλχανάτη (13ος–14ος αι.): Καταστροφή και μετά ενσωμάτωση· Ταμπρίζ γίνεται παγκόσμια πρωτεύουσα.
- Κάρα Κογούνλου / Ακ Κογούνλου (14ος–15ος αι.): Αντιπάλες τουρκμενικές φυλετικές συμοσπονδίες· η τελευταία δημιουργεί βραχύβια αυτοκρατορία.
- Σαφαρίδες (1501–1736): Ιδρύθηκε από Σαχ Ισμαήλ Α από Αρδαμπίλ (Ιρανική Αζερμπαϊτζάν). Δωδεκάδα Σια فرضεται ως κρατική θρησκεία—ορίζοντας την θρησκευτική ταυτότητα των Αζερμπαϊτζάνων μέχρι σήμερα. Αζερμπαϊτζάνικα Τουρκικά είναι η γλώσσα της αυλής και του στρατού.
Χανέτες, Ρωσική κατάκτηση και σύγχρονη εθνικότητα (18ος–20ος αι.)
- Περίοδος Χανέτων (18ος αι.): Διάσπαση σε ημι-αυτόνομες χανέτες (Μπακού, Σιρβάν, Γκιάντζα, Καράμπαχ, κ.λπ.) μετά τον θάνατο του Νάντερ Σαχ.
- Ρωσο-Περσικοί Πόλεμοι (1804–1813, 1826–1828): Συνθήκες Γκουλιστάν και Τουρκμαντσάι χωρίζουν τις αζερμπαϊτζάνικες γαίες κατά του Αράξ: Βορρά στη Ρωσία, Νότια στην Περσία (Ιράν).
- Πετρελαιοφανής φούσκας (1870–): Το Μπακού γίνεται παγκόσμιος ηγέτης παραγωγής πετρελαίου· τεράστια βιομηχανικοποίηση, αστικοποίηση, πολυεθνική εργατική δύναμη.
- Δημοκρατία Αζερμπαϊτζάν (1918–1920): Πρώτη laikη δημοκρατία στον μουσουλμάν κόσμο· ψήφος γυναικών (1919).
- Σοβιετική Αζερμπαϊτζάν (1920–1991): Βιομηχανικοποίηση, γράμμαση, αυτονομία Ναγκορνό-Καραμπάχ επιβλήθηκε.
- Δημοκρατία Αζερμπαϊτζάν (1991–παρόν): Ανεξαρτησία αναστράφηκε· συμβόλαιο πετρελαίου (1994) τρέφει σύγχρονη ανάπτυξη.
Συμπέρασμα: Ανακάλυψη vs. Διαμόρφωση
Κανένας μεμονωμένος άνθρωπος δεν «ανακάλυψε» τον Αζερμπαϊτζάν. Δημιουργήθηκε από:
- Παλαιολιθικούς κυνηγούς στο Γκομπουστάν
- Μεταλλουργούς Κούρα-Αράξης
- Αλβανικούς βασιλιάδες και Αρμενιακούς ιεραπόστολους
- Αραβικούς στρατηγούς και Περσικούς ποιητές
- Ογούζ νομάδες και Σελτζούκ σουλτάνους
- Μογολικά χάν και Σαφαρίδες σαχ
- Χανεικά ηγέτες και Ρωσικοί στρατηγοί
- Πετρελαιομαγνάτες και Βολσεβίκ comisars
- Και οι άνθρωποι που, το 1918 και 1991, δήλωσαν κυριαρχία στην πατρικιά τους γη
Ο Αζερμπαϊτζάν δεν βρέθηκε—το χτίστηκε, στρώμα-στρώμα, σε εκατομμύρια χρόνια.