Η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από οθωμανικές δυνάμεις το 1453 αποτελεί ένα από τα πιο αποφασιστικα σημεία στροφής της ιστορίας, ευρέως αναγνωρισμένο από ιστορικούς ως το συμβολικό τέλος της μεσαιωνικής εποχής και την αυγή της πρώιμης νέας περιόδου. Αυτή η υδατοφράκτουσα στιγμή διαμόρφωσε εκ νέου το πολιτικό, πολιτιστικό και οικονομικό τοπίο της Ευρώπης και της Μεσογείου με τρόπους που ηχήχουν έως σήμερα.
Για περισσότερες από χίλια χρόνια, η Βυζαντινή Αυτοκρατορία—η ανατολική συνέχεια της Ρώμης—είχε χρησιμεύσει ως τείχος προστασίας μεταξύ της Ευρώπης και του εκτεταμένου ισλαμικού κόσμου. Η πρωτεύουσά της, η Κωνσταντινούπολη, δεν ήταν απλώς μια πόλη αλλά ένας ζωντανός αποθηκευτικός χώρος κλασικής γνώσης, ελληνικής γλώσσας και Ορθοδόξου Χριστιανισμού. Όταν τα κανόνια του Σουλτάνου Μεχμέτ II διαρρήξαν τελικά τα Τειχή του Θεοδοσίου το 29 Μαΐου 1453, εκείνη η συνέχεια σπάθηκε. Ο τελευταίος ρωμαϊκός αυτοκράτορας, Κωνσταντίνος ΙΑ', πέθανε μαχόμενος στους δρόμους, και μαζί του πέθανε ο τελευταίος άμεσος πολιτικός σύνδεσμος με την αρχαιότητα.
Η πτώση προκάλεσε μια έξοδο βυζαντινών λερών, καλλιτεχνών και χειρογράφων προς τη Δύση, στην Ιταλία και πέρα. Αυτοί οι πρόσφυγες έφεραν μαζί τους ανεκτίμητα ελληνικά κείμενα—έργα του Πλάτωνα, Αριστοτέλη, Ομήρου και αμέτρητων άλλων—που είχαν διασωθεί στις βιβλιοθήκες της Κωνσταντινούπολης αλλά ήταν πολύ μαło γνωστά στη Δυτική Ευρώπη. Η άφιξή τους παρέσπευσε τον ανθρωπιστικό κίνημα που ήδη κινούνταν στη Φλωρεντία, τη Βενετία και τη Ρώμη, τρέφοντας απευθείας την έκρηξη τέχνης, φιλοσοφίας και επιστημονικής έρευνας της Αναγέννησης.
Η νίκη του Μεχμέτ II μετέτρεψε την οθωμανική πολιτεία από региональную δύναμη σε διαηπειρωτική αυτοκρατορία που ελέγχει τους ζωτικούς εμπορικούς δρόμους μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Η πόλη, μετονομασμένη στην Κωνσταντινούπολη, γινόταν η νέα οθωμανική πρωτεύουσα, προβάλλοντας τη μουσουλμανική εξουσία βαθιά στα Βαλκάνια. Αυτή η μετατόπιση αναγκάζει τις ευρωπαϊκές δυνάμεις να αναζητούν εναλλακτικές εμπορικές διαδρομές προς την Ανατολή—κινητήρας για τα πορτογαλικά ταξίδια γύρω από την Αφρική και, τελικά, την ανατολική πρόκληση του Κολομβού πέρα από τον Ατλαντικό.
Ο οθωμανικός φραγμός των ανατολικών μεσογειωνικών εμπορικών διαδρομών δημιούργησε οικονομική πίεση σε όλη την Ευρώπη, συμβάλλοντας στην πληθωρισμό και την κοινωνική αναταραχή. Παράλληλα, η αντιληπτή απειλή της οθωμανικής επέκτασης εξακρίβωσε τις κλήσεις για χριστιανική ενότητα ακόμα και όταν η Πρωτεσταντική Μεταρρύθμιση διέσπαζε την Δυτική Χριστιανικότητα από μέσα. Η σύγκλιση εξωτερικής πίεσης και εσωτερικού διχασμού ορίσθηκε την πρώιμη νεότερη ευρωπαϊκή εμπειρία.
Κανένα μεμονωμένο γεγονός δεν μπορεί πραγματικά να χωρίσει την ιστορία σε καθαρά περιόδους—πολιτισμικές και τεχνολογικές αλλαγές εξελίσσονται σταδιακά. Ωστόσο, το 1453 χρησιμεύει ως δυνατός δείκτης: η στιγμή που ο μεσαιωνικός κόσμος ανατολικός άγκυρας παρέδωσε, η κλασική γνώση πλημμύρισε προς τη Δύση, και μια νέα αυτοκρατορική δύναμη ξαναέγραψε τον χάρτη. Οι Μέσαι Χρόνοι δεν τέληξαν σε μία Τρίτη Maio, αλλά ο κόσμος που προκύψατε ήταν αναμφίβολα διαφορετικός.
