Η ευρωπαϊκή κυριαρχία στα μουσουλμανικά έδαφη εξελίχθη σε αιώνες μέσω σύρραξης στρατιωτικών, οικονομικών, πολιτικών και ιδεολογικών δυνάμεων. Η διαδικασία δεν ήταν ούτε μονόλιθη ούτε γραμμική—ποικίλλει κατά περιοχή, εποχή και τοπική ηγεμονία.
Από τον 15ο αιώνα, τα ευρωπαϊκά κράτη ανέπτυξαν **πυροβολικό πύρινο, μουσακετό/φλιντοκλωτ όπλα, εξοπλισμένα πολεμικά πλοία, και trace italienne φρούρια** γρηγορότερα από Οθωμανική, Σαφαρβίτικα, Μουγκαλ, και βορειοαφρικανικές δυνάμεις. Η **Μάχη της Ναυπάκτου (1571)**, **Πολιορκία Βιέννης (1683)**, και ναπολεονικές εκστρατείες (Αίγυπτος 1798) απέδειξαν αυξανόμενη ευρωπαϊκή πολεμική ανωτερότητα. Η **Βιομηχανική Επανάσταση** ενίσχυσε αυτό: ατμοπλοία, σφηνοειδή πυροβολικά, μηχανικά τοξώματα, τηλεγράφημα.
Κανένα ενιαίο χαλιφάτο ή σουλτάνατο ενώνει το Dar al-Islam μετά τους Αβασίδες. Οι **Οθωμανοί, Σαφαρβίτικα, Μουγκαλ** αυτοκρατορίες ανταγωνίζονταν (Σουννί/Σιά, Τουρκικά/Περσικά). Βορειοαφρικανικές ρεξένσεις (Αλγέρι, Τύνις, Τρίπολη) номинаλ Οιθωμανικές αλλά πρακτικά αυτόνομες. **Διαδοχικές διαφωνίες, επαναστάσεις επαρχιών, και ελίτικα κλάσματα** δημιούργησαν ανοίγματα που οι Ευρωπαίοι εκμεταλλεύθηκαν—συμμαχίες με μια φατρία ενάντια σε άλλη.
Βάσκο ντε Γκάμα (1498) παρέβλεψε μουσουλμανικά ελεγχόμενα χερσαία δρομολόγια στην Ασία. Πορτογαλικό **cartaz** σύστημα, Ολλανδικό VOC, Αγγλικό EIC καθιέρωσαν ναυτικά μονοπώλια. **Καπιτουλασίες (ahidnames)**—συνθήκες που χορηγούσαν εξωτερεδαφικά δικαιώματα, χαμηλά διόδια, διπλωματική δικαιοδοσία—φθίσαν την οικονομική κυριαρχία μουσουλμάνικων κρατών. Μέχρι τον 19ο αιώνα, ευρωπαϊκοί έμποροι κυριεύαν τη Μεσογειακή και Ινδικού Ωκεανού εμπορία· τοπικοί τεχνίτες αντιμετώπισαν αποβιομηχανίση από βιομηχανικά εισαγόμενα.
Γαλλική Αλγερία (1830), Βρετανική Ινδία (1858 post-Mutiny), Ολλανδική Ανατολική Ινδία (συγχωνεύθηκε 1800s), Ρωσική Κεντρική Ασία (1860s–80s), Γαλλική Τούνιση (1881), Βρετανική Αίγυπτος (1882), Ιταλική Λιβύη (1911), Γαλλικά/Βρετανικά μανδτάρια μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο (Συρία, Λίβανος, Ιράκ, Παλαιστίνη, Τρανσγιορδανία). Η κολονιακή αρχή εξάγει πόρους, επιβάλλει εμπορικές καλλιέργειες, χτίζει εκμεταλλευτική υποδομή (σιδηρόδρομοι σε λιμένες), και αναδιαμορφώνει νομικά/εκπαιδευτικά συστήματα.
Συμφωνία Κιουτσούκ Καϊνάρτζα (1774) (Ρωσία/Οθωμανοί) — πρώτη μεγάλη ευρωπαϊκή βάση στα Οθωμανικά. Συμφωνία Μπαλτά Λιμάν (1838) — αναγκασμένη ελεύθερη εμπορία Οθωμανών. Σύνοδος Βερολίνου (1878) — τεμαχισμός Βαλκανικών εδαφών. **Καπιτουλασίες** επεκτάθηκαν: Ευρωπαίοι πολίτες κρίνονταν σε διπλωματικά δικαστήρια, όχι τοπικά. **Έλεγχος χρέους** (Οθωμανική Δημόσια Διαχείριση Χρέους 1881, Αιγυπτιακή Caisse de la Dette 1876) έδωσε ευρωπαϊκή προϋπολογιστική επίβλεψη.
Οι μουσουλμανικές κοινωνίες δεν ήταν παθητικές. **Οπλισμένη αντίσταση** (Αμπντ ντ Καντίρ Αλγερία, Μαδίν Σουδάν, Σανούσι Λιβύη, Πόλεμος Ατσέχ, Βαλκανικές εξεγέρσεις). **Κινήματα μεταρρύθμισης** (Οθωμανικά Tanzimat, Μουχάμεντ Άλι Αίγυπτος, Περσική Συνταγματική Επανάσταση). **Επιλεκτική εκσυγχρονισμός** (Ιαπωνίας-inspired). **Διπλωματική πλοήγηση** (Οθωμανική ισορροπία δύναμης). **Αιθιοπία, Αφγανιστάν, Σαουδική Αραβία, Τουρκία** διατήρησαν κυριαρχία. Το αποτέλεσμα διαπραγματεύτηκε, δεν προκαθορίστηκε.
Σύνορα χαραγμένα από Ευρωπαίους (Σαϊκς-Πικό, Δουράντ Λίνε, Ράντκλιφ Λίνε) διαμορφώνουν σύγχρονους конфлиκτους. Μετά-κολονιακά κράτη κληρονόμησαν εκμεταλλευτικές ίδρυσεις, ταυτικές τάσεις και αναπτυξιακές ανισότητες. Η ιστορία δεν είναι απλώς ευρωπαϊκή δράση—είναι διαμαχόμενη σύγκρουση των ηχών της οποία ορίζει τη σημερινή γεωπολιτική.
