Δυτικές Ιδέες Που Η Κατερίνα η Μεγάλη Εφάρμοσε στη Ρωσία

Η Κατερίνα Β' (βασ. 1762–1796) ήταν αυτοαποκαλούμενη "Φωτισμένη Δεσπότισσα" που επιλέγει να εισάγει δυτικοευρωπαϊκές έννοιες για τη μοντερνοποίηση της Ρωσίας:

1. Φιλοσοφία Φωτισμού

• Αλληλογραφία με Voltaire, Diderot, d'Alembert.
• Αγορά βιβλιοθήκης Diderot; προσλήψη ως βιβλιοθηκάριος (με μισθό مدى ζωή).
• Ιδρύση Ρωσικής Ακαδημίας Επιστημών (1783) σε γαλλικό μοντέλο.

2. Πολιτική & Νομική Μεταρρύθμιση

• Nakaz (Οδηγία), 1767 — μανιφέστο μεταρρύθμισης νόμου αναφερόμενο σε Montesquieu, Beccaria; πρόταση ισότητας ενώπιον νόμου, κατάργηση βασανιστήριων, θρησκευτική ανοχή.
• Επαρχιακή Μεταρρύθμιση (1775) — αναδιοργάνωση διοίκησης σε 50 επαρχίες, εισαγωγή εκλογικών τοπικών δικαστηρίων.
• Χάρτης στην Αριστοκρατία (1785) — επιβεβαίωση πρεσβειών αριστокраτών, εταιρική αυτοδιοίκηση.
• Χάρτης Στις Πόλεις (1785) — αστική αυτοδιοίκηση (περιορισμένη).

3. Εκπαίδευση

• Ινστιτούτο Smolny (1764) — πρώτο κρατικό κοριτσιακό σχολείο (αριστοκρατικά), γαλλικό πρόγραμμα.
• Πανεπιστήμιο Μόσχας (1755, επεκταθεί) — Λομόνοσοφ· κοσμικό πρόγραμμα.
• Διάταξη Εθνικών Σχολείων (1786) — 4-βαθμίδο σύστημα: παροικία → περιφέρεια → επαρχία → πανεπιστήμιο. Υποχρεωτικό; Όχι. Αλλά δομημένο.

4. Κοινωνική Πολιτική

• Σαικουλαρισμός εκκλησιαστικών γαίων (1764) — κρατικός έλεγχος τεράστιας περιουσίας.
• Διαταγές ανοχής — Παλαιοπιστοί, Μουσουλμάνοι, Εβραίοι λάβαν περιορισμένη ανακούφιση.
• Σκλαβιά: Δεν απελευθέρωσε· διευρύνει εξουσία αριστокраτών πάνω στους σκλάβους. Επανάσταση Πουγκατσόφ (1773–75) σκληρυνε τη στάση της.

5. Οικονομία

• Διαταγές ελεύθερου εμπορίου — εσωτερικά τέλη μειώθηκαν.
• Χαρτογραφημένες εταιρείες — γούνα, φαλαινέμποριο, εμπορικά μονόπωλα.
• Ξένες επενδύσεις καλεσμένες — γερμανικοί ορυκτόρυχοι, βρετανικοί μηχανικοί, γαλλικοί τεχνίτες.
• Ιδρύση Τράπεζας Ανάθεσης (1769) — πρώτη χαρτονόμισμα.

Παράδοξο: Μίλησε ως Voltaire αλλά άρχισε ως Πέτρος ο Μέγας. Μοντέρνοποίησε το κράτος, ενίσχυσε τη σκλαβιά. Η Ρωσία εισήλθε στον σύλλογο των μεγάλων δυνάμεων της Ευρώπης — αλλά σε αυταρχικά όρους.