Το χαρακτηριστικό της Ιταλίας στη Μεσαιωνική ήταν η Ιταλική Αστική Επανάσταση – εξαιρετικά νωρίς και έντονο κύμα αστικοποίησης που ξεκίνησε τον 11ο αιώνα. Ενώ ο μεγαλύτερος μέρος της Ευρώπης παρέμεινεvastly αγροτικό, η βόρεια και κεντρική Ιταλία είδε την άνοδο πυκνών, αυτόνομων, εμπορικά ζωντανών πόλεων.
Γεωγραφία Εμπορίου: Η μεσογειακή θέση της Ιταλίας την έκανε το φυσικό εμπορικό κέντρο για την ανατολικό-δυτική ανταλλαγή (μυρωδικά, μετάξι, άλμου, μαλλί). Βενετία, Γένοα και Πίσα έγιναν ναυτικές αυτοκρατορίες.
Πολιτική Διασπορά: Δεν αναδύθηκε κεντρική μοναρχία. Αντ' αυτού, δεκάδες ανεξάρτητες πολιτειακές πόλεις (κοινότητες, σιγνορίες, δημοκρατίες) ανταγωνίζονταν, καινοτομώντας στη διακυβέρνηση, τις χρηματοπιστωτικές και το δίκαιο.
Τεχνολογικές & Γεωργικές Προόδοι: Υδράργυρα, βελτιωμένοι άροτρα, περιστροφή καλλιεργειών και αποξήρανση εδαφών αυξήσανε την αγροτική παραγωγικότητα, ελευθερώνοντας εργατικό χέρι για τις πόλεις.
Πολιτιστική Συνέχεια: Η ρωμαϊκή νομική/διοικητική κληρονομιά, η διατηρημένη γραμματιστικότητα και η κοντινότητα με βυζαντινούς/ισλαμικούς γνώσεων κέντρα εναέρτισαν μια εξελιγμένη αστική νοημοσύνη.
Αυτή η αστική προωθητικότητα έκανε την Ιταλία το "ακροατήριο της Ευρώπης" – οικονομικά προχωρημένη, πολιτικά πειραματική και πολιτιστικώς λαμπερή – αιώνα πριν η βορειοδυτική Ευρώπη ακολουθήσει παρόμοιο μονοπάτι.
