Η ιστορία του ιρλανδικού εθνικισμού εντός Ηνωμένου Βασιλείου εκτείνεται σε περισσότερο από οκτώ αιώνες—ένα πολύπλοκο αφηγηματικό από εισβολή, αντίσταση, λιμός, επανάσταση, διαμέριση, και συνεχιζόμενο ζήτημα για ενότητα που συνεχίζει να σχήματα την πολιτική σήμερα.
Η αγγλική παρουσία στην Ιρλανδία ξεκίνησε τον 12ο αιώνα με τη νορμανδική εισβολή. Με τους αιώνες, η αγγλική (πóźτερα βρετανική) έλεγχος εξέτεινε, απομακρύνοντας ιρλανδικούς γαιοκτήμονες και επιβάλλοντας προτεσταντική υπεροχή πάνω σε ένα πλειοψηφία καθολικού πληθυσμού.
Ο Μεγάλος Λιμός (1845-1852) γίνεται καθοριστικό στιγμιότυπο. Πάνω από ένα εκατομμύριο πέθαναν και εκατομμύρια μετανάστευσαν, δημιουργώντας τεράστια ιρλανδική διασπορά—ειδικά στις Ηνωμένες Πολιτείες—όπου ο ιρλανδο-αμερικανικός εθνικισμός έγινε ισχυρή πολιτική δύναμη που χρηματοδοτούσε και υποστηρίζει την ιρλανδική ανεξαρτησία.
Στις τέλειες του 19ου και αρχές του 20ου αιώνα, το ιρλανδικό κίνημα Home Rule ζητούσε αυτοδιοίκηση εντός ΗΒ αντί για πλήρη ανεξαρτησία. Ηγούμενο από φιγούρες όπως ο Τσάρλς Στέουарт Πάρνελ και αργότερα ο Τζον Ρεντμوند, το κίνημα ασφάλισε νόμους Home Rule στη Βουλή—μόνο για να βετοχθούν από τη συντηρητική κυριαρχούμενη Γερουσία.
Η Επανάσταση του Πάσχα 1916 στη Δουβλίνο ήταν καθοριστικός στροφή. Αν και στρατιωτικά καταπιέστηκε μέσα σε μια εβδομάδα, η βρετανική εκτέλεση των ηγετών της μετέτρεψε αυτούς σε μάρτυρες, ριζικά αλλάζοντας τη δημόσια γνώμη της Ιρλανδίας προς πλήρη ανεξαρτησία.
Ο Αγγλο-Ιρλανδικός Πόλεμος (1919-1921) ακολούθησε, αντιπαρθέτοντας το IRA εναντίον βρετανικών δυνάμεων. Η προκύψουσα Αγγλο-Ιρλανδική Συνθήκη (1921) δημιούργησε το Ιρλανδικό Ελεύθερο Κράτος ως βρετανικό dominio—αλλά διέμεισε την Ιρλανδία, αφήνοντας εξ εβδομάδες βόρειες επαρχίες στο ΗΒ.
Η συνθήκη διχάζει τους εθνικιστές: προ-συνθηκιακές δυνάμεις (ηγούμενο από τον Μιχαήλ Κόλινς) αποδέχθηκαν την ως βήμα· αντί-συνθηκιακές δυνάμεις (ηγούμενο από τον Εαμον ντε Βαλέρα) την απέρριψαν, απαιτώντας δημοκρατία. Ο συνεπομενος Ιρλανδικός Εμφύλιος Πόλεμος (1922-1923) άφησε βαθιά σκαριά.
Στη Βόρεια Ιρλανδία, η διάκριση εναντίον της καθολικής/εθνικιστικής μειονότηταςSongs The Troubles (τέλη 1960s-1998)—μια καταστροφική σύγκρουση που εμπλέκει παρεμβολευτικούς, βρετανικές δυνάμεις ασφαλείας, και πολιτικά κόμματα. Πάνω από 3.500 πέθαναν.
Η Συμφωνία της Παρασκευής Μεγάλης Παρασκευής (1998) έφερε σχετική ειρήνη, καθιστώντας κοινή διακυβέρνηση και αναγνωρίζοντας την αρχή συγκατάθεσης για οποιαδήποτε μελλοντική συνταγματική αλλαγή.
Σήμερα, ο ιρλανδικός εθνικισμός παραμένει ισχυρή δύναμη στη Βόρεια Ιρλανδία. Κόμματα όπως το Sinn Féin και το SDLP υποστηρίζουν ενωμένη Ιρλανδία μέσω δημοκρατικών μέσων. Η Brexit πρόσθεσε νέα πολυπλοκότητα, με συζητήσεις για το ιρλανδικό σύνορο και την κατάσταση της Βόρειας Ιρλανδίας να αναζωπυρώνουν συνταγματικά ερωτήματα.
Το ταξίδι από την αποικιακή υποταγή στην τρέχουσα στιγμή αντικατοπτρίζει μια εντυπωσιακή εξέλιξη—από όπλα επανάσταση στην δημοκρατική πολιτική—ενώ η θεμελιώδης αναζήτηση για ιρλανδική ενότητα ανθεκτικά παραμένει.
