Η Σκωτία δεν λειτουργεί υπό μοντέλο «κλάδοι κυβέρνησης» όπως τα πρεσβευτικά συστήματα. Αντίθετα, λειτουργεί μέσα στο ενιαίο κοινοβουλευτικό σύνταγμα του ΗΒ με αποκεντρωμένο νομοθετικό—μια μοναδική ασύμμετρη διάταξη.
Βουλή ΗΒ (Westminster): Κυρίαρχο νομοθετικό για ολόκληρο το ΗΒ. Διατηρεί «αφελεσμένα θέματα»: Σύνταγμα, εξωτερική πολιτική, άμυνα, εθνική ασφάλεια, χρεμ/οικονομ/νομισματική πολιτική, μετανάστευση, υπηκοότητα, ενέργεια (πυρηνική, δίκτυο), κοινωνική ασφάλιση (πλεονάζοντα παροχές), εμπόριο, ισότητα ευκαιριών, προστασία δεδομένων.
Σκωτική Βουλή (Holyrood, Εдинβούργο): Ιδρύθηκε 1999 (Σκωτικός Νόμος 1998). 129 MSPs (73 εκλογικές περιφέρειες, 56 περιφερειακές λίστες). Νομοθετεί για «αποκεντρωμένα θέματα»: Υγεία, εκπαίδευση, δικαιοσύνη/αστυνομία, τοπική αυτοδιοίκηση, στέγαση, σχεδιασμός, περιβάλλον, γεωργία/αλιεία/δασονομία, τουρισμός, αθλητισμός, τέχνες, μερικά μεταφορικά, μερικά φορολογικά (συντελεστές/ζώνες φόρου εισοδήματος, LBTT, σκότικος συντελεστής φόρου εισοδήματος).
Κυβέρνηση ΗΒ: Πρωθυπουργός + Υπουργικό Συμβούλιο. Ευθύνη για αφελεσμένα θέματα. Σκωτικός Υπουργός (υπουργός υπουργικού ΗΒ) συντονίζει.
Σκωτική Κυβέρνηση: Πρώτος Υπουργός (Νίκολα Στούρτζεν μέχρι 2023, Χουμζα Γιουσάφ 2023-2024, Τζον Σουίνι από 2024) + Γενικοί Γραμματείς Υπουργών + Υπουργοί. Ευθύνη προς Σκωτική Βουλή.
Διακριτικό Σκωτικό Νομικό Σύστημα: Μικτό πολιτικό/κοινό δίκαιο (βάση ρωμαϊκού δικαίου). Διακριτά δικαστήρια: Δικαστήριο Συνέδριας (αστικό), Ανώτατο Δικαστήριο Δικαιοσύνης (ποινικό), Δικαστήρια Σερίφ, Δικαστήρια Ειρήνης. Το Ανώτατο Δικαστήριο ΗΒ ακούει σκωτικές αστικές προσφυγές· οι ποινικές προσφυγές τελειώνουν στο Ανώτατο Δικαστήριο Δικαιοσύνης.
Πίνακας χορήγησης (τύπος Μπαρνετ) + αποκεντρωμένα φορολογικά έσοδα (φόρος εισοδήματος, LBTT, φόρος χωματερών) + δανεικές εξουσίες (£3Δ κεφάλαιο, £500ε πόρους). Συμφωνία Δημοσιονομικού Πλαισίου (2016) ρυθμίζει προσαρμογές.
Κοινά Υπουργικά Επιτροπές (JMCs), Διαυπουργικές Ομάδες, Κοινωμοσύνες. Επίλυση διαφορών μέσω Ανώτατου Δικαστηρίου (π.χ., αναφορά Σχέδιο Νόμος UK Withdrawal from EU Law (Legal Continuity) (Scotland) Bill 2018).
Δημοψήφισμα 2014: 55% Όχι, 45% Ναι. Σκωτική Κυβέρνηση ζητά διαταγή Section 30 για IndyRef2· Κυβέρνηση ΗΒ αρνείται. Συνταγματική αδιέξοδος παραμένει.
Η διακυβέρνηση της Σκωτίας κατανοείται καλύτερα ως πολλαπλής επιπέδου διακυβέρνηση—όχι χωρισμένα κλάδοι αλλά κοινή κυριαρχότητα μεταξύ δύο βουλών/κυβερνήσεων με διακριτά αλλά επικαλυπτόμενες δημοκρατικές εμπιστοσύνες.
