Το βρετανικό σύστημα εμμεσής κυριαρχίας στη Νιγηρία — διακυβέρνηση μέσω "παραδοσιακών" αρχόντων — κατάρρευσε υπό δομικά αντιφάσεις. Δεν ήταν μία αποτυχία αλλά κασκαδα επτά αλληλενδεμένων ελαττωμάτων.
Πολλές κοινωνίες (π.χ. Ιγμπό, Τιβ, ομάδες Μέσης Ζώνης) δεν είχαν κεντρικούς άρχοντες — οι Βρετανοί *εφηύρεσαν* "αρχόντες εγγυήσεως" που έλειπε ισχυριότητα. Αποτέλεσμα: ξεσποράδες (Πόλεμος Γυναικών 1929), φορολογικές αντιδράσεις, απόρριψη συνεργασίας.
Η εμμεσής κυριαρχία υποτίθεται ιεραρχικά, μοναρχικά συστήματα (σαν τα βόρεια εμιράτα). Αλλά το μεγαλύτερο μέρος της Νιγηρίας ήταν ακέφαλη (ακρατείας) — αποφάσεις από συμβούλια, ηλικιακά βατά, συναινέσεις. Η επιβολή εμιρατικού τύπου κυριαρχίας σε αυτές προκάλεσε χάος.
Οι διορισμένοι άρχοντες αποκρινόταν στους βρετανούς Επίτροπους, όχι στους λαούς τους. Καμία έλεγχος διαφθοράς, αναγκαστικής εργασίας, απροσδόκητης γης. "Τοπική Διοίκηση" έγινε αρπακτική.
Λίγοι βρετανικοί αξιωματικοί (Αξιωματικοί Περιφέρειας) επίβλεπαν τεράστιες περιοχές. Επίβλεψη ήταν ονομαστική. Τοπικοί διοικητές improvized — συχνά κακοποιητικά.
Δυτικά εκπαιδευμένοι ηγέτες (Ννάμντι Αζικίγε, Ομπαφέμι Αβολόβο, Αχμάντου Μπέλο) απορρίψαν την εμμεσή κυριαρχία ως θέατρο κουκλών της αποικιοκρατίας. Απήτησαν εκλεγμένη αντιπροσώπευση. Κόμματα σχημάτιστηκαν (NCNC, AG, NPC) — κινητοποίησαν κατά του συστήματος.
Το σύστημα πétrified την "παράδοση" — απαγόρευσε καινοτομία. Δεν μπορούσε να προσαρμοστεί στην αστικοποίηση, χρηματιστική οικονομία, εργατική μετανάστευση, νέες κοινωνικές τάξεις (εργαζόμενοι, γραμματείς, επαγγελματίες).
Οι πόλεις (Λαγκόζ, Κάνο, Ενούγκου, Πορτ Χάρκουλτ) εξέπληξαν. Μετανάστες, γυναίκες, νεολαία, συνδικάτα — καμία φωνή στους τοπικούς αρχόντες. Το σύστημα εξέκλεισε τους ίδιους ανθρώπους που οδήγησαν την αλλαγή.
Μέχρι τα 1940–50, η εμμεσή κυριαρχία ήταν κενή. Συνταγματικές μεταρρυθμίσεις (Ρίτσαρντς 1946, Μακφέρσον 1951, Λύτλτον 1954) την αντικατέστησαν με περιφερειακές βουλές και υπουργική κυβέρνηση — ανοίγοντας τον δρόμο για την ανεξαρτησία (1960).
Η εμμεσή κυριαρχία δεν απλώς "δεν δούλεψε" — εκροτίστει τη διακυβέρνηση, ενέκρινε εθνικές διενέξεις και καθύστερησε τη δημοκρατία. Το φάντασμά της πνεί ακόμα στο νιγηριακό φιλελευθερισμό σήμερα.
