Η Ισπανία τον 14ο αιώνα: Κρίση και Πολιτιστική Αυγή

Διασπαμένη Χερσόνησος στη Σκιά της Μαύρης Θάνατος

Η Ισπανία του 14ου αιώνα δεν ήταν ενωμένη χώρα αλλά σκακιέρα πέντε ανταγωνιστικών βασιλειών, καταστροφική από τον Μαύρο Θάνατο, αλλά γέννηση της ισπανικής γλώσσας και αυτοκρατορικών θεσμών.

Πολιτικό Τοπίο: Πέντε Βασιλεία

• Στέφανος Καστίλιας & Λεόν (μεγαλύτερο, κεντρικό/νότιο) — Αλφόνσος ΙΑ', Πέτρος Α', Ερρίκος Β' (Τρασταμάρα).
• Στέφανος Αραγωνίας (ΒΑ + Μεσογειακό αυτοκράτωρ: Καταλονία, Βαλεντία, Βαλεαρικά, Σικελία, Σαρδινία) — Πέτρος Δ' «ο Τελετουργικός».
• Βασιλεία Ναβάarras (Πυρηναίοι) — Γαλλικά επηρεασμένη, στρατηγική.
• Βασιλεία Γκρανάδας (Νασρίδικα δυναστεία) — τελευταίο μουσουλμανικό εμιράτο, υπότακτο στην Καστίλια, πολιτισμική ακμή (Αλχάμπρα).
• Πορτογαλία — ανεξάρτητη από 1143· συμμαχία με Αγγλία (1386 Σύμβαση Γουίνσορ).

Συνεχείς δυναστικοί πόλεμοι, επαναστασίες αρχοντών, αντιπαλότητα Καστίλιας-Αραγωνίας.

Ο Μαύρος Θάνατος (1348–1350, Επαναλήψεις)

• Εισήλθε μέσω μεσογειακών λιμανιών (Βαλεντία, Βαρκελώνη, Σεβίλλη).
• Θνησιμότητα: 30–50% — демογραφική κατάρρευση, έλλειψη εργατικών χεριών, αύξηση μισθών, αγροτικές επαναστασίες, αντιεβραϊκές πογκρόμ (1391).
• Οικονομική μετατόπιση: Νομαδικό (πρόβατα/μαλλί) επεκτείνεται σε αποκατοικισμένη γη → Μέστα (γουνοποιητική γκίλντ) δύναμη.

Πολιτιστικές Διαρρήξεις

• Εξέλιξη Καστιλιανής Ισπανικής: Αλφόνσος ΣΤ' «ο Σοφός» (13ος αι.) τυποποίησε τη λογοτεχνία· 14ος αι. βλέπει Libro de buen amor (Χουάν Ρουίζ), Conde Lucanor (Ντον Χουάν Μανουέλ), πρώιμους Romanceros.
• Πανεπιστήμια: Σαλαμάγκα (1218/1254), Βαλλιαδολίδ, Λέρντα — κέντρα νόμου, θεολογίας.
• Ισπανική Ιερή Συνέδριος (1478) ρίζες: 1370s αντι-μετάστροφες επαναστάσεις, παπικές ιερές συνεδρίες ενεργές.

Οικονομικές Βάσεις

• Εξαγωγή Μαλλιού: Μερινό μαλλί στη Φλανδρία/Αγγλία — πρωτεύον έσοδο. Μπέργος, Μedinα ντε Καμπο πανηγύρια.
• Αύξηση Εμπορικής Τάξης: Βούργος κονσούλιο, Βασκικά σίδερο/ναυπηγεία, Καταλανικό εμπορικό υφασμα.
• Νομισματική: Χρυσός ντόμπλα, ασήμι ρεάλ — πρότυπα για αιώνες.

Κληρονομιά

Ο χάος του 14ου αιώνα σμίλησε τα εργαλεία του 1492: δυναστική ένωση (Ιζαμπέλα/Φερνάνντο), γλώσσα, φορολογικό-στρατιωτικό μηχάνημα, ατλαντική προσανατολισμός, και μεσσιανική Καθολική ταυτότητα που εκτόξευσε παγκόσμια αυτοκρατορία.