Ήταν δίκαιη η απόκτηση της Ζώνης Διωρύγα από τις ΗΠΑ; Μια διαμαρτυριόμενη ιστορία

Ηθική Αξιολόγηση της Συνθήκης 1903

Οι περισσότεροι ιστορικοί και διεθνείς νομικοί την θεωρούν την Συνθήκη Χέι–Μπουνάου-Βαρίλα άδικη και εκβιαστική, αν και νόμιμη για την εποχή.

Αργουμενταρίων Κατά της Δικαιοσύνης

• Χωρίς συγκατάθεση Παναμινέζικη: Διαπραγματεύτηκε από Γάλλο πολίτη Μπουνάου-Βαρίλα· η προσωρινή κυβέρνηση Παναμά δεν είχε συνεισφορά.
• Διπλωματία κανονοβάρκα: Αμερικανικά πολεμικά πλοία απέκλεισαν κολομβιανή καταστολή της ανεξαρτησίας Παναμά.
• Ανισορροπικοί όροι: Αιώνια κυριαρχία πάνω σε 553 τετρ. χλμ. για $10 εκ. + $250 χιλ./έτος—πολύ κάτω από στρατηγική αξία.
• Παραβίαση κυριαρχίας: Ζώνη ήταν αμερικανική ενκλάβη με δικούς νόμους, δικαστήρια, αστυνομία—το δίκαιο της Παναμά δεν έτρεχε.

Αντιαργουμενταρίων (Ιστορικό Πλαίσιο)

• Η Παναμά υπήρξε *λόγω* υποστήριξης ΗΠΑ (ανεξαρτησία από Κολομβία).
• Το διώρυγα έφερε τεράστια υποδομή, εργασίες, τελικά έσοδα.
• Κανόνες 1903: Οι μεγάλες δυνάμεις επιβάλλονταν ρουτίνα τέτοιες συνθήκες (π.χ. Βρετανοί στην Αίγυπτος, ΗΠΑ στην Κούβα).

Επίλυση

Οι Συνθήκες Τορίχος-Κάρτερ (1977) αναγνώρισαν την ανισότητα: σταδιακή επιστροφή, πλήρης κυριαρχία 1999. Η Παναμά τώρα κερδίζει ~$2,5 δισ./έτος από το Διώρυγα.

Κρίση: Νόμιμη αλλά ηθικά αμφισβητήσιμη με σύγχρονα κριτήρια· διορθώθηκε με μεταγενέστερη дипломаτεία.