Η ιστορία σπάνια ακολουθεί το σενάριο. Όταν η Ισπανία κατέκτησε την Αζτέκικη Αυτοκρατορία το 1521, οι κατακτητές και η Αυτοκρατορία είχαν στόχους – χρυσός, ψυχές, έδαφος. Αλλά η σύγκρουση δύο κόσμων ξεσπούλησε αποτελέσματα που κανείς δεν είχε σχεδιάσει. Τρία ξεχωρίζουν.
Ιδρυμένη το 1571, το Ιερό Γραφείο της Ιερεύνησης στη Νέα Ισπανία είχε σκοπό να επιβάλει την ορθοδοξία στους ισπανούς αποίκους και να μετατρέψει τους θύτες λαούς. Το πέτυχε – αλλά έγινε και μηχανισμός κοινωνικού ελέγχου. Για σχεδόν 250 χρόνια, δικάζει χιλιάδες: conversos (εβραϊκός μεταστρέφοντες), προτεστάντες, "ειδωλολατρικοί" θύτες άρχοντες, και αργότερα, φωτιστικοί σκεπτικιστές. Το πνευματικό ζωή κατέβηκε υπόγειο. Επιστημονικές εργασίες κυκλοφορούσαν σε χειρόγραφα, όχι σε τύπους. Η Ιερεύνηση δεν απέσβεσε μόνο την αιρέσια· καθύστερα την άφιξη της σύγχρονης επιστήμης και της κριτικής σκέψης για γενιές.
Οι Ισπανοί έφεραν λίγες γυναίκες. Οι κατακτητές, στρατιώτες και αποίκους συνδέθηκαν – μερικές φορές βίαια, μερικές φορές σταθερά – με θύτες γυναίκες. Τα παιδιά τους, μεστίζοι, δεν ήταν ούτε Ισπανοί ούτε θύτες στα μάτια του αποικιακού νόμου. Κατείχαν ένα μεσαίο χώρο: απεριθωρημένοι από την πενινσουλική αριστοκρατία ως "άκαθαρτοι", συχνά απορριπτόμενοι από θυτικές κοινότητες ως ξένοι. Ωστόσο, μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα, οι μεστίζοι ξεπερνούσαν και τις δύο "καθαρές" ομάδες. Καμία βασιλική διάταξη δεν δημιούργησε αυτή τη δημογραφική πραγματικότητα. Προήλθε από την εσωτερική βία της κατάκτησης και την πραγματική επιβίωση. Σήμερα, η μεστίζο ταυτότητα είναι ο πυρήνας της Μεξικού – ένας συγχυσμός σφυρηλατημένος στα ραγιά της αυτοκρατορίας.
Η Εκκλησία ήρθε να σώσει ψυχές. Έμεινε για να διαχειριστεί την αποικία. Μέχρι το 1800, η Εκκλησία κατέχουσε περίπου το μισό παραγωγικό έδαφος στη Νέα Ισπανία μέσω υποθηκών (censos), ασιαντέζ και αστικής ακίνητης περιουσίας. Ελέγχε την εκπαίδευση, τα νοσοκομεία και το μοναδικό νόμιμο μητρώο γάμου. Οι επισκόποι και οι ιερεύντες συχνά ελέγχυαν την βικαριακή εξουσία. Το Βασιλείο χρειαζόταν τα χρήματα της Εκκλησίας για πολέμους· η Εκκλησία χρειαζόταν την βασιλική προστασία για προνόμια. Αυτή η συμβίωση έκανε την Εκκλησία τη πιο ανθεκτική θεσμική δομή της αποικίας – ξεπερνώντας τους βικαρίους, την Ιερεύνηση, και τελικά την ισπανική κυριαρχία ίδια. Όταν η Μεξικό ξεσπούλησε το 1810, η Εκκλησία ήταν η μόνη εθνική δομή που είχε μείνει ορθή.
Κανένα από αυτά δεν ήταν στα Capitulaciones de Santa Fe. Οι μη προσδοκούμενες κληρονομιές της κατάκτησης – φόβος, κράση, θεσμικό βάρος – εξακολουθούν να ηχήχουν στους μεξικανικούς δικαστήρια, γονιδιώματα και ιερατικά μητρώα σήμερα.
