Φυσική γεωγραφία της Βόρειας Αμερικής: Βουνά, ποταμοί, έρημοι και εικονικά χάρακα

Η φυσική γεωγραφία της Βόρειας Αμερικής είναιmeisterwerk ηπειρωτικής κλίμακας τεκτονικής, παγετώνωσης και φθοράς. Από την αρκτική τονδρά στα τροπικά υγρά τόπια, η ηπειρος επιδεικνύει σχεδόν κάθε σημαντικό τύπο χέρσου. Εδώ είναι μια δομημένη επισκόπηση των χαρακτηριστικών της.

Κύριες Ορεινές Σειρές

• Ορεινή Σειρά Ρόκι: Η σπονδυλική στήλη της ηπείρου, εκτείνεται >4.800 χλμ από Νέα Μεξικό στο Αλάσκα. Υψηλές κορυφές (Ελμπερτ 4.401 μ, Ρόμπσον 3.954 μ), Χερσαία Διαμέρισμα, σημαντικός ορυκτός πλούτος.
• Απαλαχιανά Βουνά: Αρχαία, φθαρμένη σειρά (480 εκατ. ετών) από Αλάμπαμα στη Νέα Φουντλαντ. Στρογγυλεμένες κορυφές (Μίτσελ 2.037 μ), πλούσιοι άνθρακας, hotspot βιοποικιλότητας.
• Σιέρα Νεβάδα: Καλλιφόρνια σε κλιμακωτό φάτνο φάσμα· Μτ. Γουίτνεϊ (4.421 μ, ψηλότερη συνεχόμενη ΗΠΑ), Φαράγγι Γιόσεμίτυ, Λίμνη Ταχοέ, γιγαντιαία σεκουοία.
• Σειρά Κασκέιντ: Φλεγητικός τόξος από ΒΚ στη Βόρεια Καλλιφόρνια· στρατοβουλκάνους (Ρέινιερ 4.392 μ, Σάστα, Σεντ Χελένς), Λίμνη Κράτερ.
• Αλάσκα Σειρά: Ντέναλι (6.190 μ, ψηλότερη Βόρειας Αμερικής), ακραίος παγετώνωσης.
• Μπρούκς Σειρά: Αρκτικό Αλάσκα· βορειότερη επέκταση Ρόκι· Πύλες του Αρκτικού.
• Ακτογραμμικές Σειρές / Ειρηνικές Σειρές: Παράλληλες στην ακτή από Μεξικό στο Αλάσκα· περιλαμβάνουν Ολύμπια, Νησιωτικά Βουνά (Νήσος Βανκούβερ).
• Λαυρέντιανα Σειρά / Υψώματα Καναδικού Ασπίδας: Αρχαίο Πρεκαμβριακό πυρήνα (Λαυρέντιδες, Αδιροντάκ, Superior Upland).

Κύριοι Ποταμοί και Λίμνες

• Σύστημα Μισισιπί-Μισούρι: 6.275 χλμ (4η μεγαλύτερη παγκοσμίως)· απορροφά 41% συνεχόμενης ΗΠΑ· οικονομική αρτηρία.
• Ποταμός Κολοράντο: Χαρακτρίζει το Grand Canyon· ζωεναποσταγμένο για 40εκατ. ανθρώπους· βαριά φράγματα (Χούβερ, Γκεν Κάνυον).
• Ρίο Γκρανντε: Σύνορα ΗΠΑ-Μεξικό· 3.051 χλμ· απειλούμενη ροή.
• Ποταμός Σεντ Λόρεντς: Έξοδος Μεγάλων Λιμνών στον Ατλαντικό· Θαλασσοδρόμος εμπορίου.
• Ποταμός Μακένζι: Μεγαλύτερος της Καναδάς (4.241 χλμ)· Αρκτική απορροή.
• Ποταμός Γιούκον: 3.190 χλμ· Αλάσκα/ΒΚ/Γιούκον· ιστορία χρυσαφικής φρούλας.
• Ποταμός Κολούμπια: Υδροηλεκτρική dynamo· βασαλτικές φαράγγιες.
• Μεγάλες Λίμνες (Συπέριορ, Μίτσιγκαν, Χουρών, Εριέ, Οντάριο): Μεγαλύτερο σύστημα γλυκών νερών της Γης (22.671 χλμ³, 244.000 χλμ²)· 84% επιφανειακών γλυκών νερών Βόρειας Αμερικής.
• Άλλες αξιοσημείωτες λίμνες: Μεγάλη Αρκτούρα, Μεγάλη Δούλεια, Γουίνιπέκ, Λίμνη Ταχοέ, Λίμνη Κράτερ (βαθύτερη ΗΠΑ, 594 μ), Λίμνη Νικαράγουα (μεgalότερη στην Κεντρική Αμερική).

Έρημοι

• Έρημος Σονόραν (ΑΖ, CA, MX): Βιοποικιλότητα· κάκτος σαγκουάρο· δύο υγρές εποχές.
• Έρημος Μοχάβι (CA, NV, UT, AZ): Δέντρα Γιοшуά· Φαράγγι Θανάτου (χαμηλότερο, θερμότερο, ξηρότερο στη ΒΑ).
• Μεγάλη Λέκκανη Έρημος (NV, UT, ID, OR): Κρύα έρημος· θυμάρι· εσωτερική απορροή.
• Τσιουαουά Έρημος (TX, NM, MX): Μεγαλύτερη έρημος ΒΑ· κρέας, γυψινές αμμωδεις (Λευκές Άμμοι).
• Κολοράντο Πλατώ (υψηλή έρημος): Κανυονλαντς, μέσες, βράχοι.

Δάση και Βιόματα

• Βόρειοδυτική Τοπική Βροχόδασος: Ακτινική ΒΚ έως Β. CA· τεράστιοι κωνοφόροι (σεκουοία, ντουγκλάς πεύκη, κέδρος)· υψηλή βιομάζα.
• Ορεινό Δάσος Ρόκι: Υπαλπίνε σπρέντ-ελάτη, πεύκη λοντζπόλ, ασπρίδα.
• Ανατολικό Αποφυλλοφόρο Δάσος: Δρύς-καρύδα-ακέρ-φεγγαρίς· ποτέ συνεχές από Μεγάλες Πεδιάδες στον Ατλαντικό.
• Βόρειο Δάσος (Taiga): Ελάτη-πεύκη-λαρίξ σε ολόκληρη Καναδά/Αλάσκα· μεγαλύτερο χερσαίο βιόμα του κόσμου.
• Τροπικό/Υποτροπικό: Νότια Φλόριντα (Εβεργλέιντς), Μεξικό (νεφελιώδη δάση, ξερά δάση, βροχόδαση).
• Λιβάδια/Πραιρίες: Υψηλά (ανατολή), μικτά, χαμηλά (δύση)—τώρα κυρίως γεωργία.
• Τονδρά: Αρκτικό Αλάσκα/Καναδά· μόνιμη παγωμένη έδαφος, χαμηλή βλάστηση.

Άλλα εικονικά χάρακα

• Grand Canyon (AZ): 446 χλμ μήκος, μέχρι 29 χλμ πλάτος, 1,8 χλμ βάθος· διακοπή Κολοράντο.
• Νιάγκαρα Καράκταδες (NY/ON): Απορροή Μεγάλων Λιμνών· 51 μ πτώση· τεράστια υδροηλεκτρική.
• Εθνικό Πάρκο Γιέλοουστοουν (WY/MT/ID): Σουπερβουλκάνικα καλύβα· γέιζερ (Old Faithful), θερμές πηγές, άγρια ζωή.
• Φαράγγι Θανάτου (CA): Badwater Basin (-86 μ, χαμηλότερο ΒΑ)· ρεκόρ θερμότητα (56,7°C).
• Εβεργλέιντς (FL): «Ποτάμι Χόρτος»· υποτροπικό υγρότοπο· σαγαρί, μάνγκροβς, γαυρούρια.
• Μαμόθ Σπήλαιο (KY): Μεγαλύτερο γνωστό σπηλαιώδες σύστημα (680+ χλμ).
• Κόλπος Φάντι (NB/NS): Υψηλότερες παλίρροιες (16 μ).
• Κύπρινο Φαράγγι (Τσιουαουά, MX): Μεγαλύτερο/βαθύτερο από Grand Canyon· πατρίδα Ταραμούαρα.
• Καναδική Ασπίδα: Αρχαίος πετρώδης πυρήνας· απέραντα λίμνες, λεπτό έδαφος, ορυκτός πλούτος.

Τεκτονικό πλαίσιο

Η Βόρεια Αμερική κινείται στην Βόρειαμερικανική Πλάκα. Το δυτικό άκρο είναι σύνθετο όριο: υποδύσεις (Κασκαδία), μετασχηματιστικό (Σαν Ανδρέας), και ρήξη (Κόλπος Καλλιφόρνιας). Τα Ρόκι είναι Laramide εντόςπλακωτική ύψωση. Τα Απαλαχιανά καταγράφουν Παλαιοζωικές συγκρούσεις (Τακονίκ, Ακαδιαν, Αλεγάνι). Το σταθερό κρατών (Καναδική Ασπίδα) είναι ο πυρήνας της ηπείρου.

Αυτό το φυσικό πρότυπο—βουνά που πιάνουν υγρασία, ποταμοί που χαράσσουν δρόμους, έρημοι που απομονώσουν οικοσυστήματα, πεδιάδες που επιτρέπουν μετανάστευση—καθοδήγησε κάθε κεφάλαιο της ανθρώπινης και φυσικής ιστορίας της ηπείρου.