Η ενοποίηση της Ιταλίας το 1861 σημάδεψε τη γέννηση ενός σύγχρονους κρατός-έθνους, αλλά για τις νότιες περιφέρειες—συνολικά γνωστές ως Μεζοτζόρνο—σήμανε την έναρξη περιόδου βαθιάς οικονομικής, κοινωνικής και πολιτικής αναταραχής. Ενώ ο βόρειας εμπορεύτηκε γρήγορα στη βιομηχανικοποίηση, ο νότος αντιμετώπισε δομικά προβλήματα που ηχήχαν για γενιές.
Στη στιγμή της ενοποίησης, η νότια οικονομία ήταν εξολοκλήρου αγροτική, κυριαρχούμενη από τεράστια latifundia (μεγάλα εδαφικά κτήματα) που εργάζονταν από αγρότες χωρίς γη. Αντίθετα, ο βόρειας είχε ήδη αναπτύξει διαφοροποιημένη βιομηχανική βάση. Οι νέες εθνικές πολιτικές, συχνά προσαρμοσμένες σε βόρειες συμφέροντα—όπως νόμοι ελεύθερου εμπορίου που καταστρέψαν τις νότιες υφαντικές βιομηχανίες και φορολογικό σύστημα που εβάρα τους φτωχούς—διευρύναν το χάσμα των εισοδημάτων. Η φτώχεια έγινε ενδημική, και η περιοχή απέτυχε να προσελκύσει σημαντικά κεφάλαια.
Η αντίσταση στο νέο Σαβοϊκό καθεστώς ξέσπασε σε ευρεία κλεφτολόγιο, ένας σύνθετος μείγμα πολιτικής πιστότητας στους αποβλημένους Βουρβόν, κοινωνικής κλεφτολόγιας και αγροτικής αναγκαστικότητας. Το ιταλικό κράτος απάντησε με σκληρή στρατιωτική καταστολή, απομονώνοντας ακόμα περισσότερο τον πληθυσμό. Αυτή η βία διατάραξε την καμία υπάρχουσα οικονομική δραστηριότητα και στερέωσε την αντίληψη του νότου ως άνομης μεθορίας, γεννώντας το μόνιμο «Questione Meridionale» (Νότιο Ζήτημα) στον ιταλικό πολιτικό λόγο.
Το νέο βασίλειο επιβάλει ένα ακραία κεντρικοποιημένο διοικητικό μοντέλο μιμούμενο τη Γαλλία. Οι νότιοι notables συχνά συνελήφθησαν στο σύστημα μέσω transformismo (πολιτική χάρη), αλλά η αυθεντική εκπροσώπηση νότιων συμφερόντων στο παραλαμένο παρέμεινε αδύναμη. Νόμοι και γραφειοκρατικές δομές σχεδιασμένες για τον πιο αναπτυγμένο βόρεια απέτυχαν συχνά να αντιμετωπίσουν τις μοναδικές κοινωνικοοικονομικές πραγματικότητες του νότου, διευκολύνοντας βαθιά αίσθηση αποχώρησης από την απόμακρη πρωτεύουσα στη Ρώμη (και νωρίτερα, στο Τουρίνο και τη Φλωρεντία).
Η αποτυχία υλοποίησης σημαντικής αγροτικής μεταρρύθμισης άφησε τους αγρότες παγιδευμένους σε εκμεταλλευτικές μισθοδοσίας και καθημερινές εργασίες. Χωρίς βιομηχανικές εναλλακτικές, η μόνη εξόδου ήταν η μαζική μετανάστευση. Ξεκινώντας τη δεκαετία του 1880 και επιταχυνόμενη μετά το 1900, εκατομμύρια νότιοι έφυγαν για τις Αμερικές και αργότερα για τη βόρεια Ευρώπη. Αυτή η διασπορά εξαντλήθηκε η περιοχή από τους νεότερους, πιο φιλόδοξους εργαζόμενους—μια «διαφυγή εγκεφάλων» πριν ο όρος υπάρχει—ενώ οι αποστολές έγιναν κρίσιμο, ωστόσο κρεμάστι, στήριγμα της τοπικής οικονομίας.
Οι ποσοστά αγραμματίας στο νότο ήταν δραματικά υψηλότερα από τον βόρεια στην ενοποίηση. Το κράτος βραδύρρυννε να επεκτείνει τη δημόσια εκπαίδευση και τις υποδομές—σιδηρόδρομοι, δρόμοι, λιμάνια, και αργότερα υδραγωγοί—στο εσωτερικό. Το χάσμα στο ανθρώπινο κεφάλαιο και τη φυσική συνδεσιμότητα ενίσχυσε την οικονομική υστέρηση.
Παρά την τεράστια κρατική παρέμβαση τον 20ο αιώνα—πιο ειδικά η *Cassa per il Mezzogiorno* (Ταμείο για τον Νότο) από το 1950 έως το 1984—και σημαντικά δομικά ταμεία ΕΕ τις τελευταίες δεκαετίες, η σύγκλιση παραμένει αναπλήρωτη. Αν και οι υποδομές, η αγραμματία και οι βασικοί δείκτες ζωής έχουν βελτιωθεί δραματικά, ο νότος εξακολουθεί να υστερεί στο ΑΕΠ ανά κάτα, την ανεργία και την θεσμική αποδοτικότητα. Η οργανωμένη εγκληματικότητα (Μαφία, Καμόρα, 'Ννδραγκέτα) συνεχίζει να αποσυρρεί πόρους και να αποθαρρύνει επενδύσεις. Το «Νότιο Ζήτημα» παραμένει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και ανεπίλυτα προβλήματα της Ιταλίας.
