Το κλίμα που έζησαν οι αρχαίοι ομινίνες (2 εκατ.–100.000 χρόνια πριν) ήταν κάτι ελλείψεις σταθερό. Daoδάλωσε βίαια μεταξύ γλακιαρικών και διαγλακιαρικών κύκλων, αναγκάζοντας προσαρμογή, μετανάστευση και καινοτομία.
Δυναμικό από κύκλους Μιλανκόβιτς (εκκεντρότητα τροχιάς, κλίση άξονα, προεκέλιξη), η Γη κυκλώνει κάθε 41.000 χρόνια (πρώιμη Πλειστοκαινή) και μετά ~100.000 χρόνια (ψυχρά Πλειστοκαινή) μεταξύ:
Οχι ομοιόμορφα υγρή/ξηρή. Η προεκέλιξη τροχιάς οδήγησε 20.000-ετείς κύκλους «Πράσινο Σαχάρα»: χλόες σαβάνες με λίμνες ↔ υπερ-ξηρά έρημος. Οι φάραγγες Ανατολικής Αφρικής Ράφτ προσέφεραν καταφύγια ( galerías δάση, λιβάδια, υγρότοπια) όπου οι ομινίνες ευδοκιμούσαν.
Οι γλακιαρικές περιόδοι ωθήσαν πληθυσμούς νότια σε καταφύγια (Ιβηρία, Βαλκάνια, Καύκασος, ΝΑ Ασία). Οι διαγλακιαρικές επέτρεψαν βόρειες επεκτάσεις. Οι Νεανδertalείς προσαρμόστηκαν στο ψύχος· ο H. sapiens χρησιμοποίησε πολιτισμική προστασία (ένδυμα, καταφύγιο, φωτιά).
Αυτές οι πιέσεις επιλέξαν για: συμπεριφορική ευελιξία, πολύπλοκα εργαλεία, μακροπρόθεσμο εμπόριο/ανταλλαγή, συμβολική κουλτούρα, και τελικά, την γνωστική ικανότητα να τροποποιούν περιβάλλοντα και όχι μόνο να προσαρμόζονται σε αυτά.