1945: Οι πόλεις της Ευρώπης ήταν ερείπια, οικονομίες καταρραγμένες, πληθυσμοί μετατοπισμένοι. Μέχρι 1970: «Trente Glorieuses» — 30 χρόνια 4–5% ετήσιας ανάπτυξης. Οκτώ στήριγματα το έκαναν δυνατό.
$13,3Δισ. (≈$150Δισ. σήμερα) 1948–52. όχι απλώς χρήματα: απαιτούσε διασυνοριακή συντονισμό (OEEC πρόδρομος), ελευθέρωση εμπορίου, σχέδια εκσυγχρονισμού. Το Σχέδιο Monnet της Γαλλίας, η κοινωνική αγορά της Γερμανίας — όλα Marshall-συμπαθή.
Δήλωση Schuman: συνδυασμός ανθρακα/σιδήρου (βιομηχανίες πολέμου) υπό επεθνική αρχή. Έξι ιδρυτές (BE, FR, IT, LU, NL, ΔΔ). Ένωση τελωνείων → κοινή αγορά → ελεύθερη κίνηση αγαθών, εργασίας, κεφαλαίου. Τα τελωνειακά τείχη έπεσαν· η εξειδίκευση ανήλθε.
Η ανακατασκευή δεν ήταν αποκατάσταση — ήταν βάθμιση. Σύγχρονες αυτοκινητόδρομοι (autobahnen, autoroutes), τυποποιημένη ράγα σιδηρόδρομων, βαθειά λιμάνια (Ρότερνταμ, Μαρσέλλη), ηλεκτροδότηση δικτύου. Δημόσιες επενδύσεις μέσος όρος 4–6% ΑΕΠ/έτος.
Γαλλία: πυρηνική (CEA), αεροδιαστημική (Sud Aviation → Airbus), αυτοκίνητα (Renault, Peugeot). Γερμανία: χημικά (BASF, Hoechst), εργαλεία μηχανών, αυτοκίνητα (VW, Daimler). Ιταλία: ENI (πετρέλαιο), Fiat, Olivetti. ΗΕ: αεροδιαστημική, φάρμακα. Το κράτος καθοδήγησε· η αγορά εκτέλεσε.
Beveridge (ΗΕ), Bismarck (ΔΕ) μοντέλα επεκτείνθηκαν: καθολική υγεία, συνταξιοδοτικά, ανεργία, στέγαση, εκπαίδευση. Ειρήνη εργασίας (συνδιοίκηση στη ΔΕ, εθνικές συμφωνίες στη ΣΕ/ΑΤ) αγόρασε παραγωγικότητα. «Ρηνανικός καπιταλισμός» — stakeholders > shareholders.
Αποκατεστημένη ζήτηση + αυξανόμενες αμοιβές + πίστηقس εξόφλησης = βούμ ανθεκτικών αγαθών (αυτοκίνητα, συσκευές, TV). Υψηλά ποσοστά αποταμιεύσεως νοικοκυριών (10–15%) χρηματοδότησαν επενδύσεις. Θετικός κύκλος.
Εσωτερικό εμπόριο EEC αυξήθηκε 6× (1958–70). Εξωτερικό: γύροι GATT (Kennedy, Tokyo) μειώνουν παγκόσμια τελωνεία. Η Ευρώπη γίνεται μεγαλύτερος εξαγωγέας κόσμου.
NATO (1949) + αμερικανικοί στρατιώτες (300K+ στη ΔΔ) = δαπάνες άμυνας 2–3% ΑΕΠ vs 8–10% για ΕΣΣΔ. Απελευθέρωσε χώρο προϋπολογισμού για επενδύσεις. Πολιτική σταθερότητα επέτρεψε μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Κανένας μεμονωμένος παράγοντας. Σπόρος Marshall + εδάφος EEC + νερό βιομηχανικής πολιτικής + ήλιος κοινωνικής σύμβασης + φραγμός ασφάλειας ΗΠΑ = δάσος. Μέχρι 1973 (πετρελαικός σοκ), το μοντέλο χτύπησε όρια — αλλά τα θεμέλια κράτησαν.
