Η Ρώμη δεν «πέθανε» σε μία ημερομηνία—μεταμορφώθηκε μέσα σε αιώνες. Η παραδοσιακή ημερομηνία 476 μ.Χ. (Οδόακρος αποσύρει τον Ρωμύλο Αυγούστουλο) σηματοδοτεί μόνο το τέλος της δυτικής αυτοκρατορικής σειράς. Η ανατολική Hälfte κηδεύτηκε ως Βυζαντινή Αυτοκρατορία για άλλο χίλια έτη.
Συχνές εξουσιοκρίσεις, σύντομες βασιλείες και η διαίρεση της αυτοκρατορίας μετά το 395 μ.Χ. φθίσαν την κεντρική εξουσία. Το δυτικό δικαστήριο έγινε κούκλα γερμανικών στρατηγών όπως ο Στίλικος και ο Ρικίμερ.
Οι μεταναστεύσεις Ούννων ώθησαν Γότθους, Βάνδαλους, Σούβιους και άλλες ομάδες πέρα από τα σύνορα. Η Ρώμη τα κατάσκησε ολοένα και περισσότερο ως foederati (συμμαχικά στρατεύματα), που τελικά διαμόρφωσαν ανεξάρτητες βασιλείες: Βισιγκότθοι στην Ισπανία, Βάνδαλοι στη Βόρεια Αφρική, Φράγκοι στη Γαλατία.
Απομείωση νομίσματος, καταιγιστική φλατισμός, διαταραγμένες εμπορικές διαδρομές και η απώλεια των εσόδων σίτου της Βόρειας Αφρικής παράλυσαν τη fiskαλική βάση. Το φορολογικό βάρος έπεσε βαριά σε μια συρρικνωμένη τάξη γαιοκτητών, ωθώντας στην αγροτική φυγή.
Η άμυνα ενός 10.000 χλμ μετώπου με περιορισμένο ανθρώπινο δυναμικό αναγκαστικά βασίστηκε σε βαρβαρικούς μισθωτούς της πιστότητας των οποίων ήταν συναλλαγματική. Ο στρατός έγινε κράτος μέσα στο κράτος.
Η άνοδος του Χριστιανισμού απέσυρε την παραδοσιακή πολιτική θρησκεία, αλλάζοντας τις δομές πιστότητας. Η Εκκλησία αναλάβει σταδιακά τις κοινωνικές φροντίδες και διοικητικές λειτουργίες που το κράτος δεν μπορούσε πλέον να υποστηρίξει.
Διαφθορά, πώληση θητευτικών θέσεων και η φυγή των curial ελίτ από τα δημοτικά καθήκοντα εξόντωσαν την τοπική διακυβέρνηση.
Ρωμαϊκό δίκαιο, Λατινικά, Χριστιανισμός και αστικά δίκτυα παρέμειναν. Η «πτώση» ήταν μια αργή μεταμόρφωση στη μεσαιωνική Ευρώπη—λιγότερο μια καταστροφή και περισσότερο μια πολύπλοκη αναδιάρθρωση εξουσίας, ταυτότητας και πολιτισμού.
