Κάθε ποταμός λέγει μια ιστορία μεταξύ δύο σημείων: της πηγής του—όπου το νερό ξεκινά το επιφανειακό του ταξίδι—και της εκβολής του—όπου αυτό το ταξίδι τελειώνει σε ένα μεγαλύτερο σώμα νερού. Η κατανόηση αυτών των τελείων αποκαλύπτει τον χαρακτήρα, την οικολογία, και τον γεωμορφολογικό ρόλο του ποταμού.
Ορισμός: Το πιό απομακρυσμένο σημείο από την εκβολή όπου το νερό ρέει συνεχώς σε καθορισμένο κανάλι. Συχνά υπάρχουν πολλοί υποψήφιοι πηγές· η μακρύτερη υπονομή συμβατικά ορίζει την «αληθινή πηγή».
Τύποι: Πηγές (εμφάνιση υδατοφρέατος), παγετώνες (διάλυση πάγου), λίμνες (έξοδος), υγρότοποι (διασκορπισμένη συλλογή), ή σύρραξη κεφαλικών ρεματιών.
Χαρακτηριστικά: Υψηλότερο υψόμετρο, κατακόρυφες κλίσεις, ψυχρότερες θερμοκρασίες, υψηλότερο οξυγόνο, χαμηλότερο φόρτιο ιστός. Οι κεφαλιαίες ρέμες είναι συνήθως στενές, γρήγορες, βραχοειδείς. Οι όχθιες ζώνες είναι κρίσιμες για ποιότητα νερού, ρύθμιση θερμοκρασίας, και οργανική εισροή (φυλλολίθινο = βάση τροφής).
Οικολογική σημασία: Οι περιοχές πηγής φιλοξενούν εξειδικευμένα, συχνά ενδημικά είδη. Είναι φρουροί υγείας λεκάνης—ρύπανση ή αλλοίωση εδώ διπλασιάζεται κατωτάτως.
Ορισμός: Οπου ο ποταμός εκκενώνει σε ένα δέχον σώμα νερού: ωκεανός, θάλασσα, λίμνη, ή άλλος ποταμός.
Τύποι: Δέλτες (απόθεση ιστός > αφαίρεση κύματος/παροδικής ροής — Νεϊλος, Μισισιπί), εκβολές (χαμένοι φάραγγες ποταμών με παρενοχλητική ανάμιξη — Τσέσαπικ, Θαμες), ή απευθείας είσοδος (απότομες ακτές).
Χαρακτηριστικά: Χαμηλότερο υψόμετρο, ελάχιστη κλίση, ευρύτερο κανάλι, υψηλότερο φόρτιο ιστός (μέχρι την απόθεση), ζώνες μετάβασης αλατός/γλυκός. Η παρενοχλητική επίδραση δημιουργεί δυναμικές καθημερινές αντιστροφές.
Οικολογική σημασία: Μεταξύ των πιο παραγωγικών οικοσυστημάτων της Γης. Βρεφοκamarinες αλιείας, στάθμοι μετανάστευσης πουλιών, καυστήρια διακυκλώσεως θρεπτικών, αποχώρηση άνθρακα (μπλε άνθρακας σε μάνγροβες/αλυκιάνα λιβάδια). Υψηλά ευάλωτα στην αύξηση επιπέδου θάλασσας, καθίζηση, και διαχείριση ανωτάτως.
Πηγή και εκβολή δεν είναι απομονωμένες—συνδέονται από την έννοια συνεχείας ποταμού: φυσικά, χημικά, και βιολογικά gradients που μετατοπίζονται προβλέψιμα από τις κεφαλές στην εκβολή. Αλλαγές στα δύο άκρα διαδίδονται μέσα στο σύστημα. Η προστασία ποταμών απαιτεί ολιστική σκέψη λεκάνης: τι συμβαίνει στην πηγή φτάνει στην εκβολή· τι η εκβολή δέχεται αντικατοπτρίζει την ολόκληρη ιστορία της λεκάνης.
