Από τη Λατινική στα Ιταλικά: Ποστępuουσα Εξέλιξη σε Αιώνες

Η Λατινική δεν εξαφανίστηκε· εξελίχθηκε. Μετά την πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (5ος αι. μ.Χ.), η Κοινή Λατινική (προφορική ποικιλία) αποκλίθηκε τοπικά σε όλη την Ιταλία. Κλειδιά σημεία:

• 9ος αιώνας: Πρώτα λαϊκά κείμενα (π.χ. Placiti Cassinesi).
• 13ος–14ος αιώνας: Η Τοσκάνικη διάλεκτος (Δάντη, Πετράρκος, Μποκάτσιο) γίνεται λογοτεχνικό πρότυπο.
• 14ος αιώνας: Τα Ιταλικά αναδύονται ως κυρίαρχη γραπτή γλώσσα στη Τοσκάνη, διαδεδομένα μέσω εμπορίου, τυπογραφίας, διοικήσεως.
• 16ος αιώνας: Η Σύνοδος της Τρίντης χρησιμοποιεί ακόμα Λατινικά για λιτουργία· τα Ιταλικά τυποποιούνται περαιτέρω (Ακαδημία ντελ Κρούσκα, 1583).
• 1861: Η Ένωση καθιστά τα Τοσκάνικα Ιταλικά εθνική γλώσσα· οι τοπικές διάλεκτοι επιμένουν προφορικά.

Η Λατινική παρέμεινε η κοινή γλώσσα της Εκκλησίας και των σπουδαστών μέχρι τον 20ο αιώνα. Η μετάβαση ήταν οργανική, όχι ένα ενιαίο γεγονός.