Σύμφωνα με την Διεθνή Ένωση Οικοτουρισμού (TIES), ο οικοτουρισμός ορίζεται ως «υπεύθυνο ταξίδι σε φυσικές περιοχές που διατηρεί το περιβάλλον και βελτιώνει την ευημερία των ντόπιων κοινοτήτων». Εστιάζει λιγότερο στο πολυτέλεια και περισσότερο στην υπεύθυνη εμπειρία της φύσης και του πολιτισμού. Είναι κρίσιμο εργαλείο για την ευαισθητοποίηση για την προστασία του περιβάλλοντος και τη δημιουργία γεφюрών μεταξύ πολιτισμών που αλλιώς δεν θα αλληλεπίδραζαν. Επιπλέον, παρέχει στις κοινότητες βιώσιμα έσοδα χωρίς να καταστρέφονται οι φυσικοί πόροι.
Οι ρίζες του οικοτουρισμού χρονολογούνται τη δεκαετία του 1950 με τη νομιμοποίηση της κυνηγετικής στην Αφρική και την ανάγκη για κυνηγετικά καταφύγια και σαφάρι. Ως τάξις, ο όρος «οικοτουρισμός» ορίστηκε επίσημα το 1991. Το 1995, 30 αντιπρόσωποι από παγκοσμίως χώρες συνέδρισαν για να καθορίσουν διεθνή πρότυπα για τα οικο-ξενώνες (National Geographic). Η βιομηχανία ενισχύεται στον 21ο αιώνα nhờ την αυξανόμενη προτίμηση των καταναλωτών για βιώσιμες επιλογές.
Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Οικοτουρισμού, όσο περισσότεροι τουρίστες δεχόταν ένας προορισμός, τόσο μεγαλύτερη πίεση υποφέρει το περιβάλλον. Συλλέκτες «σουβενίρ» από κοραλλιογενή ρευστών ή τροπικά δάση προκαλούν ζημιές. Η κατασκευή τουριστικών καταλυμάτων μπορεί να οδηγήσει σε ηλιοθραύσεις υδατός, αποδάση και απώλεια βιοποικιλότητας. Το πρόβλημα επιδεινώνεται όταν τα έσοδα δεν επενδύονται πάλι στον προορισμό, με αποτέλεσμα την εξαθλίωση των πόρων και το πάθος των ντόπιων. Η αιφνίδια αύξηση του τουρισμού εντάσσει τις κοινότητες, αυξάνοντας τον ανταγωνισμό για γη και πόρους και φέρνοντας νέες πολιτιστικές επιρροές.
Ο σωστά διαχειριζόμενος οικοτουρισμός σχεδιάζεται για ελάχιστο περιβαλλοντικό αποτύπωμα, καλλιεργώντας ταυτόχρονα την εκτίμηση της φύσης. Στις Φίτζι, έχουν καθοριστεί «ζώνες μη λήψης» σε δημοφιλείς κοραλλιογενείς ρευστούς. Αντί να αφαιρούν ζωντανά σουβενίρ, οι τουρίστες λαμβάνουν χρωματιστά ετικέτες που συμβολίζουν την επίσκεψη και την δέσμευσή τους για τη διατήρηση.
Ο οικοτουρισμός ενθαρρύνει τη διατήρηση και από τους προγραμματιστές, καθώς οι πελάτες απαιτούν υψηλά πρότυπα. Τα οικο-ρεσορ χτίζονται με φιλικές προς το περιβάλλον τεχνικές και σχεδιάζονται για βιώσιμη χρήση της γης.
Σύμφωνα με τον Nature Conservancy, ο σωστά διαχειριζόμενος οικοτουρισμός παράγει κεφάλαια που επενδύονται ξανά στη διατήρηση της άγριας ζωής και του πολιτισμού. Παράδειγμα: στο Bolivian Eduardo Avaroa Reserve, το εισιτήριο εισόδου παρήγαγε >500.000 $ τον πρώτο χρόνο, χρηματοδοτώντας αντιμετώπιση της υποβάθμισης από τον τουρισμό. Τα έσοδα από κοραλλιογενείς ρευστούς στις Φίτζι καλύπτουν σχολικά έξοδα, έργα στάσεων λεωφορείων και εκπαίδευση σε διατήρηση.
Ο κακοδιαχειριζόμενος τουρισμός μπορεί να καταστρέψει τον τρόπο ζωής των ντόπιων. Ο υπεύθυνος τουρισμός βασίζεται στην συμμετοχή τους για διαχείριση του περιβάλλοντος και διατήρηση πολιτιστικών πρακτικών που ελκύουν επισκέπτες. Το Coral Reef Alliance στις Φίτζι αποθαρρύνει καταστροφικές αλιευτικές πρακτικές αναπτύσσοντας τοπικές τουριστικές επιχειρήσεις που παρέχουν εναλλακτικά έσοδα, διατηρώντας τον πολιτισμό.
