Η πτώση της Ρώμης δεν ήταν ένα μεμονωμένο γεγονός αλλά μια βαθμιαία διαδικασία που διήρκησε αιώνες, κυμαινόμενη στην απομάκρυνση του τελευταίου δυτικού αυτοκράτορα το 476 μ.Χ. Οι ιστορικοί δείχνουν σύγκλιση πολιτικών, οικονομικών, στρατιωτικών και πολιτιστικών παραγόντων:
Συχνές δολοφονίες, εμφύλια πολέμοι και ασθενείς αυτοκράτορες φθείραν την κεντρική εξουσία. Η Πραιτωριανή Φρουρά συχνά πωλούσε τον θρόνο, οδηγώντας σε περιστρεφόμενα θρόνους ηγετών που έλειπαν νομιμότητα και έλεγχο.
Το 395 μ.Χ., ο Θευδόσιος Α' διείλε την αυτοκρατορία μεταξύ των γιών του, δημιουργώντας τη Δυτική και την Ανατολική (Βυζαντινή) Αυτοκρατορία. Η Δυτική, φτωχότερη και πιο εκτεθειμένη σε εισβολές, δεν μπορούσε να υποστηρίξει τις άμυνές της.
Αεναώς αυξανόμενη πληθωρισμός, καταστρεπτικός φορολόγηση και στενεύουσα φορολογική βάση παράλυσαν την οικονομία. Η εξάρτηση από δουλεϊκή εργασία συνέτριψε την καινοτομία, ενώ οι εμπορικοί δρόμοι διαταράχθηκαν από την ασφάλεια.
Πίεση από μετανεστεύοντες ομάδες—Βισίγγοθοι, Βάνδαλοι, Ούννοι και άλλοι—υπερβάλλουν τα σύνορα. Η διαρπαγή της Ρώμης το 410 από τον Αλάρικο και η βανδαλική διαρπαγή το 455 ήταν συμβολικές και υλικές πληγές.
Ο στρατός εξαρτήθηκε από μισθωτούς (foederati) με αμφίβολη πιστότητα. Η γραφειοκρατία μεγαλώνει, βραδύνει τις αντιδράσεις σε κρίσεις.
Η παραδοσιακή ρωμαϊκή πολιτική αρετή εξαθλιώνεται. Η άνοδος του Χριστιανισμού αλλάζει τις πιστότητες από το κράτος στην Εκκλησία, ενώ η απορρόφηση γερμανικών λαών αραιώνει την ρωμαϊκή ταυτότητα.
Βρετανία, Γαλλία, Ισπανία και Βόρεια Αφρική χάθηκαν σταδιακά, σμικρύνοντας την πόρο-βάση που χρειαζόταν για να χρηματοδοτήσει τον στρατό και τη διοίκηση.
Συνοψίζοντας, η Ρώμη έπεσε όχι από μία αιτία αλλά από μια συστηματική αποτυχία προσαρμογής σε αυξανόμενες εσωτερικές και εξωτερικές πιέσεις.
