Χρυσός, άργυρος, χαλκός, ξύλο, γούνα, αλιευτικά—πόροι σπάνιοι ή εξαντλημένοι στην Ευρώπη αφθονούσαν στην Αμερική. Το ισπανικό quinto real (βασιλική πέμπτη) μόνο στα πολύτιμα μέταλλα χρηματοδότησε αυτοκρατορίες.
Νέες καλλιέργειες μετέτρεψαν το παγκόσμιο εμπόριο: σάκχαρο, καπνός, βαμβάκι, σοκολάτα, πατάτες, καλαμπόκι. Η Κολομβιανή Ανταλλαγή δημιούργησε την πρώτη αληθινώς παγκόσμια οικονομία, συνδέοντας Ευρώπη, Αφρική και Αμερική σε τριγωνικό εμπόριο (συμπεριλαμβανομένων σκλάβων Αφρικανών).
Καθολικές δυνάμεις (Ισπανία, Πορτογαλία, Γαλλία) ζητούσαν την προσélyτηση των εγχωρίων. Πρωτεστάντες ομάδες (Πουριτάνοι, Κουάκεροι) έφυγαν από διωγμούς για να χτίσουν «θεοφιλή κοινωνίες». Οι ιερά αποστολές έγιναν تخوم της αυτοκρατορίας.
Ανθρωπιστικά ιδεώδη, βελτιωμένη ναυσιπλοΐα (καραβέλα, αστρολάβος, πυξίδα) και αφηγήσεις του Μάρκο Πόλο άφηξαν πνεύμα ανακάλυψης. Οι εξερευνητές ζητούσαν δόξα, γνώση και προσωπική περιουσία.
Οι αυτοκρατορίες ανταγωνίζονταν για εδάφη, λιμάνια και στρατηγικό πλεονέκτημα. Σύμβαση της Τορδεσιάς (1494) διείπε τον κόσμο μεταξύ Ισπανίας και Πορτογαλίας· αργότερα, Αγγλία, Γαλλία και Ολλανδία αμφισβήτησαν αυτό το δυοπώλιο, οδηγώντας σε παγκόσμιους πολέμους.
Αυτοί οι παράγοντες ενίσχυαν ο ένας τον άλλον: το εμπόριο χρηματοδότησε ναυτικά· τα ναυτικά προστάτευαν αποικίες· οι αποικίες παράγαν πόρους· οι πόροι χρηματοδότησαν πολέμους· οι πόλεμοι εξέτειναν αυτοκρατορίες. Ο «Νέος Κόσμος» γινόταν το δάπεδο όπου οι εσωτερικές αντιπαλότητες της Ευρώπης παίζονταν σε πλανητάκια κλίμακα.