Υπογεγραμμένη το 1959, σε ισχύ από 1961, η Συνθήκη της Ανταρκτικής είναι ένα ορόσημο της Εποχής του Ψυχρού Πολέμου που απέθεσε έναν ήπειρο για ειρήνη και επιστήμη. Τώρα με 56 μέλη (29 Συμβουλευτικά, 27 Μη Συμβουλευτικά), αντιμετωπίζει επτά βασικά θέματα.
Η Ανταρκτική θα χρησιμοποιείται αποκλειστικά για ειρηνικούς σκοπούς. Απαγορεύονται: στρατιωτικές κινήσεις, βάσεις, οχυρώσεις, δοκιμές όπλων, πυρηνικές έκρηξεις, απόρριψη ραδιενεργών αποβλήτων. Στρατιωτικό προσωπικό/εξοπλισμός επιτρέπεται μόνο για επιστημονική/λογιστική υποστήριξη.
Ελευθερία επιστημονικής έρευνας εγγυάται. Τα μέλη πρέπει να ανταλλάσσουν: επιστήμονες, παρατηρήσεις, αποτελέσματα, σχέδια. Ενθαρρύνει διεθνή έργα (π.χ. ICECUBE, ANDRILL, EPICA). Η επιστήμη είναι το νόμισμα της επιρροής — η ιδιότητα Συμβουλευτικού Μέλους απαιτεί «αξιόλογη επιστημονική δραστηριότητα».
Επτὰ χώρες διεκδικούν τομείς (Αργεντινή, Αυστραλία, Χιλή, Γαλλία, Νέα Ζηλανδία, Νορβηγία, ΗΕ — μερικά επικαλυπτόμενα). Η Συνθήκη ούτε επικυρώνει ούτε ακυρώνει τις διεκδικήσεις· κατακερματίζει τις. Καμία νέα διεκδίκηση ή επέκταση δεν επιτρέπεται ενώ η Συνθήκη ισχύει. ΗΕ/Ρωσία διατηρούν δικαίωμα διεκδίκησης. Αυτή η «συμφωνία να διαφωνούμε» επέτρεψε τη συνεργασία.
Πρωτόκολλο Περιβαλλοντικής Προστασίας ορίζει την Ανταρκτική ως «φυσικό καταφύγιο, αφιερωμένο στην ειρήνη και την επιστήμη». Απαγορεύει την εξόρυξη μεταλλευμάτων (Άρθρο 7). Απαιτεί Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) για όλες τις δραστηριότητες. Ρυθμίζει απόβλητα, θαλάσσια ρύπανση, μη ιθαγενή είδη, προστατευόμενες περιοχές (ASPA, ASMA).
Συμφωνημένα Μέτρα (1964) και μεταγενέστερα CCAMLR (1982) (Συνθήκη Διατήρησης Ανταρκτικών Ναυτικών Ζων Ζωής) προστατεύουν τα οικοσυστήματα. Απαγορεύει λήψη/βλάβη ιθαγενών ειδών εκτός άδειας. Ρυθμίζει αλιεία κρίλ/τοτσφις μέσω προσεγγίσεων οικοσυστήματος. Ορίζει Ειδικά Προστατευόμενα Είδη.
Συναντήσεις Συμβουλευτικών Πλευρών Συνθήκης Ανταρκτικής (ATCM) καθημερινά. Συμβουλευτικά Μέλη (29: αρχικά 12 + αυτά που δείχνουν σημαντική επιστήμη) λαμβάνουν αποφάσεις με συναίνεση. Μη Συμβουλευτικά Μέλη παρακολουθούν, λαμβάνουν πληροφορίες, μπορούν να συμμετέχουν σε συζητήσεις αλλά όχι να ψηφίσουν.
Διαφωνίες → διαπραγμάτευση → διαμεσολάβηση → διαμέσολαβηση → ΔΔΔ. Καμία διαφωνία δεν φτάνει σε επίσημη διαμέσολαβηση — αποδείξη κουλτούρας συναίνεσης.
Η Συνθήκη μετέτρεψε ένα πιθανό σημείο φλογού στον μεγαλύτερο επιστημονικό καταφύγιο της πλανήτης. Προκλήσεις παραμένουν: επιπτώσεις κλιματικής αλλαγής, ανάπτυξη τουρισμού, βιοπροσπεκτον, αναθεώρηση απαγόρευσης μεταλλευμάτων (2048), ανταγωνισμός μεγάλων δυνάμεων. Αλλά το πλαίσιο — ειρήνη, επιστήμη, περιβαλλοντική διαχείριση, κατακερματισμένη κυριαρχία — παραμένει μοναδικά αποτελεσματικό.
